เลือกไฟโซล่าเซลล์ยี่ห้อไหนดีสำหรับโครงการ ให้สว่างตลอดหน้าฝน

ไฟโซล่าเซลล์ที่สว่างไม่ถึงเช้าในหน้าฝน ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากโคมเสีย แต่เกิดจากพลังงานที่เก็บไว้ในแบตไม่พอสำหรับวันฟ้าปิดติดกันหลายวัน วิธีเผื่อสเปกมี 3 ทาง คือ เลือกรุ่นที่แผงกับแบตมีขนาดสมดุลกัน เผื่อวันสำรองราว 2 ถึง 3 วันสำหรับพื้นที่ทั่วไป และตั้งโหมดหรี่แสงหรือตรวจจับการเคลื่อนไหวเพื่อลดพลังงานที่ใช้ต่อคืน บทความนี้มีสูตรคำนวณวันสำรอง ตารางเทียบว่าแบต 1 ลูกอยู่ได้กี่คืน และแนวทางเลือกรุ่นสำหรับพื้นที่ฝนชุก

แบตโซล่าเซลล์เผื่อ backup กี่วันถึงพอ

วันสำรอง (Autonomy Days) คือจำนวนวันที่โคมยังส่องสว่างได้ตามปกติ แม้แผงโซล่าเซลล์ชาร์จไฟได้น้อยหรือแทบไม่ได้เลย เช่น ในช่วงที่ฝนตกและฟ้าปิดติดกันหลายวัน

โดยทั่วไป ไฟถนนโซล่าเซลล์และสปอร์ตไลท์โซล่าเซลล์ถูกกำหนดขนาดแผงกับแบตจากโรงงานไว้แล้ว ให้พอสำหรับราว 2 ถึง 3 วัน แต่จำนวนวันที่ได้จริงขึ้นกับโหมดการทำงานที่ตั้งไว้ด้วย โหมดสว่างเต็ม 100% ตลอดคืนใช้พลังงานมากที่สุด ส่วนโหมดอัตโนมัติ (Auto) และโหมดตรวจจับการเคลื่อนไหว (Motion Sensor) ใช้พลังงานน้อยกว่า จึงอยู่ได้หลายคืนกว่าบนแบตลูกเดียวกัน

สำหรับการวางแผนงานโครงการ แนวปฏิบัติสากลสำหรับไฟถนนพลังงานแสงอาทิตย์แนะนำไว้ดังนี้ ส่วนในประเทศไทยยังไม่พบประกาศที่กำหนดจำนวนวันสำรองไว้เป็นการเฉพาะ

• พื้นที่ในเมืองหรือหมู่บ้านที่เข้าไปดูแลได้ง่าย เผื่อไว้ราว 2 ถึง 3 วัน
• พื้นที่ห่างไกลหรือเข้าถึงยาก เผื่อไว้ราว 4 ถึง 5 วัน เพราะถ้าไฟดับ ต้องใช้เวลานานกว่าจะเข้าไปแก้ได้

ตัวเลขนี้ไม่ได้ต้องการให้เลือกแบตที่ใหญ่ที่สุดเสมอไป แต่ใช้เป็นเป้าหมายสำหรับเลือกรุ่นและตั้งโหมดการทำงานให้เหมาะกับพื้นที่ติดตั้ง

คำนวณวันสำรอง (autonomy days)

การคำนวณเริ่มจากเปลี่ยนความจุแบตเป็นหน่วยวัตต์ชั่วโมง (Wh) ก่อน เพราะแบตที่มีค่า Ah เท่ากันแต่แรงดันต่างกันจะเก็บพลังงานได้ไม่เท่ากัน

ความจุ (Wh) = Ah x แรงดัน (V)

ตัวอย่าง แบต LiFePO4 40Ah ที่ 3.2V เก็บพลังงานได้ 128Wh ถ้ากำหนดให้ใช้พลังงานได้ 80% เพื่อถนอมอายุแบต จะเหลือพลังงานที่ใช้ได้จริงราว 102Wh (ตัวเลข 80% เป็นสมมติฐานสำหรับการคำนวณตัวอย่างนี้)

ชั่วโมงที่สว่างได้ = พลังงานที่ใช้ได้จริง ÷ กำลังไฟเฉลี่ยของโคม

ตารางด้านล่างแทนค่าให้ดูที่กำลังไฟเฉลี่ยระดับต่าง ๆ โดยนับ 1 คืนเท่ากับ 11 ชั่วโมง

กำลังไฟเฉลี่ยของโคม	ชั่วโมงที่สว่างได้จากแบตเต็ม 1 ครั้ง	คิดเป็นกี่คืน (คืนละ 11 ชั่วโมง)
8W	12.8 ชั่วโมง	1.2 คืน
6W	17.0 ชั่วโมง	1.5 คืน
5W	20.4 ชั่วโมง	1.9 คืน
3.5W	29.2 ชั่วโมง	2.7 คืน

จากตาราง โคมที่ใช้กำลังไฟเฉลี่ย 3.5W อยู่ได้นานกว่าโคมที่ใช้ 8W มากกว่า 2 เท่า บนแบตขนาดเดียวกัน กำลังไฟเฉลี่ยที่ลดลงจึงเพิ่มจำนวนวันสำรองได้โดยตรง

ถ้าต้องการคำนวณย้อนกลับว่าต้องใช้แบตขนาดเท่าไหร่ ใช้สูตรนี้

ความจุที่ต้องการ (Wh) = กำลังไฟเฉลี่ย x ชั่วโมงต่อคืน x จำนวนวันสำรอง ÷ สัดส่วนพลังงานที่ใช้ได้

ตัวอย่าง โคมที่ใช้กำลังไฟเฉลี่ย 5W สว่าง 11 ชั่วโมงต่อคืน เผื่อ 3 วัน และใช้พลังงานได้ 80% จะได้ (5 x 11 x 3) ÷ 0.8 เท่ากับราว 206Wh

พื้นที่ฝนชุก/แดดน้อย

ในประเทศไทย จำนวนชั่วโมงแดดเทียบเท่าเฉลี่ยทั้งปีอยู่ราว 4 ถึง 5 ชั่วโมงต่อวัน แต่ในช่วงฤดูฝน ตั้งแต่เดือนพฤษภาคมถึงตุลาคม ค่านี้จะต่ำกว่าค่าเฉลี่ยทั้งปี และภาคใต้ฝั่งตะวันตกมีปริมาณฝนสูงที่สุดในช่วงฤดูฝน

พื้นที่ที่ควรเผื่อสเปกมากกว่าปกติมี 3 ลักษณะ

• พื้นที่ที่ฝนตกชุกและฟ้าปิดติดกันหลายวันในฤดูฝน
• จุดติดตั้งที่มีเงาบังแผงบางช่วงของวัน เช่น ใกล้ต้นไม้ใหญ่ อาคารสูง หรือแนวเขา
• พื้นที่ห่างไกลที่เข้าไปดูแลได้ยาก

พื้นที่เหล่านี้ควรเลือกรุ่นที่มีแผงและแบตขนาดใหญ่ขึ้น คู่กับตั้งโหมดหรี่แสงหรือโหมดตรวจจับการเคลื่อนไหวตั้งแต่วันติดตั้ง และควรหันแผงไปในทิศที่ได้รับแดดเต็มที่ที่สุดของจุดนั้น

เพิ่มกำลังแผง vs เพิ่มแบต

แผงกับแบตทำหน้าที่ต่างกัน แผงมีหน้าที่เติมพลังงานเข้าแบตในเวลากลางวัน ส่วนแบตมีหน้าที่เก็บพลังงานไว้ใช้ข้ามคืน ในหน้าฝน ทั้งสองส่วนจึงต้องมีขนาดสมดุลกัน

• ถ้าแผงเล็กเกินไป แบตจะไม่เคยชาร์จเต็มในวันที่แดดน้อย แม้แบตจะมีความจุมากก็ใช้ได้ไม่เต็มที่
• ถ้าแบตเล็กเกินไป แม้วันแดดดีจะชาร์จเต็ม แต่ก็เก็บพลังงานไว้ได้ไม่พอสำหรับข้ามวันฟ้าปิดติดกัน

สังเกตอาการได้ง่าย ๆ ถ้าไฟสว่างได้สั้นลงเฉพาะช่วงที่ฟ้าปิดหลายวัน แสดงว่าพลังงานที่ชาร์จเข้าไม่พอ ถ้าสว่างได้สั้นลงทุกคืนแม้วันแดดดี แสดงว่าความจุของแบตไม่พอ และถ้าอาการค่อย ๆ แย่ลงทีละปีทั้งที่สภาพอากาศเหมือนเดิม มักเป็นเพราะแบตเสื่อมตามอายุการใช้งาน

โคมไฟถนนโซล่าเซลล์ส่วนใหญ่ในปัจจุบันออกแบบแผงกับแบตมาเป็นชุดที่จับคู่กันแล้ว การเพิ่มขนาดแผงหรือแบตเฉพาะชิ้นจึงไม่ใช่ทางที่เหมาะ ทางที่ได้ผลกว่าคืออัปสเปกไปเป็นรุ่นที่มีแผงและแบตใหญ่ขึ้นทั้งชุด ซึ่งผู้ผลิตจับคู่ขนาดไว้ให้สมดุลกันแล้ว

การบำรุงรักษาก็มีผลเช่นกัน แผงที่มีฝุ่นหรือคราบสกปรกจะรับแสงได้น้อยลง ควรล้างแผงก่อนเข้าฤดูฝน ตัดกิ่งไม้ที่เริ่มบังแผง และตรวจสภาพแบตตามรอบ เพื่อให้ระบบเก็บพลังงานได้เต็มความสามารถ

โหมดหรี่ช่วยยืดไฟถึงเช้า

โหมดการทำงานเป็นวิธีเพิ่มวันสำรองที่ได้ผลเร็วที่สุด เพราะไม่ต้องเปลี่ยนอุปกรณ์ เพียงลดกำลังไฟเฉลี่ยที่โคมใช้ต่อคืน จากตารางคำนวณข้างต้น เมื่อกำลังไฟเฉลี่ยลดจาก 8W เหลือ 5W จำนวนคืนที่สว่างได้จะเพิ่มจาก 1.2 คืน เป็น 1.9 คืน บนแบตขนาดเดียวกัน

โหมดที่พบในโคมโซล่าเซลล์สำหรับงานโครงการมี 3 แบบหลัก

• โหมดสว่างเต็ม 100% ส่องสว่างเต็มที่ตลอดคืน เหมาะกับจุดที่ต้องการแสงสม่ำเสมอ แต่ใช้พลังงานมากที่สุด
• โหมดอัตโนมัติ (Auto) ตัวโคมปรับระดับความสว่างเองตามรูปแบบที่ตั้งไว้ เช่น สว่างเต็มช่วงหัวค่ำ แล้วหรี่ลงในช่วงดึกที่คนสัญจรน้อย
• โหมดตรวจจับการเคลื่อนไหว (Motion Sensor) หรี่แสงไว้เป็นค่าเริ่มต้น แล้วสว่างเต็มเมื่อมีคนหรือรถผ่าน จากนั้นกลับไปหรี่อีกครั้ง

ตัวอย่างการคำนวณ ถ้าตั้งให้โคมสว่างเต็ม 4 ชั่วโมงแรก แล้วหรี่เหลือ 50% อีก 7 ชั่วโมง กำลังไฟเฉลี่ยทั้งคืนจะเหลือราว 68% ของการเปิดเต็มตลอดคืน โคมที่ใช้ 8W เมื่อเปิดเต็ม จะใช้พลังงานเฉลี่ยเหลือราว 5.5W

ในหน้าฝน การตั้งโหมดหรี่แสงช่วงดึกช่วยให้ไฟสว่างครบคืนได้บ่อยขึ้น ส่วนถนนในโครงการที่มีข้อกำหนดความสว่าง ควรกำหนดไว้ด้วยว่าจะหรี่ช่วงเวลาใดและหรี่เหลือกี่เปอร์เซ็นต์ เพื่อให้ถนนยังมีแสงเพียงพอในทุกช่วงเวลา

ไฟถนนโซล่า ENRICH สำหรับสภาพฝนไทย

ENRICH LIGHTING แบรนด์โคมไฟ LED ของ บริษัท ริชเชส ซัพพลาย จำกัด (มหาชน) มีโคมไฟถนนโซล่าเซลล์หลายขนาดที่ใช้แบตเตอรี่ลิเธียมไอออนฟอสเฟต (LiFePO4) มาตรฐานป้องกันน้ำและฝุ่น IP65 และมาพร้อมรีโมทคอนโทรลสำหรับเปลี่ยนโหมดการทำงาน รุ่นที่เหมาะกับการเผื่อสเปกสำหรับหน้าฝนแบ่งตามขนาดแผงและความจุแบตได้ดังนี้

รุ่น	แผงโซล่าเซลล์	แบตเตอรี่ LiFePO4	ความจุ (Wh)	สว่างต่อการชาร์จเต็ม 1 ครั้ง
NOVA 1000W	20W	18Ah / 3.2V	57.6Wh	10-12 ชั่วโมง
MAXNUM 400W	40W	40Ah / 3.2V	128Wh	10-12 ชั่วโมง
SUNSHINE 1000W	45W	45Ah / 3.2V	144Wh	10-12 ชั่วโมง

• NOVA 1000W เหมาะกับถนนในหมู่บ้านและพื้นที่ทั่วไปที่ได้รับแดดดี
• MAXNUM 400W แผงและแบตใหญ่ขึ้นราว 2 เท่าเมื่อเทียบกับ NOVA 1000W เหมาะกับถนนในโครงการที่ต้องการวันสำรองมากขึ้น
• SUNSHINE 1000W มีแผงและแบตใหญ่ที่สุดในกลุ่มนี้ เหมาะกับพื้นที่ฝนชุก จุดที่ได้รับแดดน้อย หรือพื้นที่ห่างไกล

ทุกรุ่นกำหนดขนาดแผงกับแบตจากโรงงานไว้ให้พอสำหรับราว 2 ถึง 3 วัน และใช้โหมดหรี่แสงช่วยยืดเวลาได้อีก ดูสเปกรุ่นอื่นเพิ่มเติมได้ในกลุ่ม โคมไฟถนนโซล่าเซลล์

สำหรับงานโครงการ ทีมวิศวกรของ ENRICH LIGHTING ช่วยเลือกรุ่นให้เหมาะกับพื้นที่ติดตั้ง และจำลองแสงด้วยโปรแกรม DIALux EVO เพื่อยืนยันว่าความสว่างบนถนนได้ตามที่ต้องการ ทั้งในโหมดสว่างเต็มและโหมดหรี่แสง

คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เรื่องไฟโซล่าเซลล์ในหน้าฝน

ทำไมไฟโซล่าเซลล์หน้าฝนสว่างไม่ถึงเช้า

เพราะวันที่ฟ้าปิด แผงชาร์จพลังงานเข้าแบตได้น้อยกว่าที่โคมใช้ต่อคืน เมื่อเป็นแบบนี้ติดกันหลายวัน พลังงานในแบตจะลดลงเรื่อย ๆ จนไม่พอสำหรับทั้งคืน วิธีแก้คือเลือกรุ่นที่แผงและแบตใหญ่พอสำหรับพื้นที่นั้น คู่กับตั้งโหมดหรี่แสงช่วงดึก

แบตโซล่าเซลล์ควรเผื่อสำรองกี่วัน

แนวปฏิบัติสากลแนะนำราว 2 ถึง 3 วันสำหรับพื้นที่ในเมือง และ 4 ถึง 5 วันสำหรับพื้นที่ห่างไกล โคมไฟถนนโซล่าเซลล์ทั่วไปถูกกำหนดขนาดจากโรงงานไว้ให้พอสำหรับราว 2 ถึง 3 วัน โดยจำนวนวันจริงขึ้นกับโหมดการทำงานที่ตั้งไว้

แบตโซล่าเซลล์ขนาดเท่าไหร่ถึงพอ

คำนวณได้จาก กำลังไฟเฉลี่ย x ชั่วโมงต่อคืน x จำนวนวันสำรอง ÷ สัดส่วนพลังงานที่ใช้ได้ ตัวอย่างโคมที่ใช้กำลังไฟเฉลี่ย 5W สว่าง 11 ชั่วโมง เผื่อ 3 วัน และใช้พลังงานได้ 80% ต้องใช้แบตราว 206Wh

ควรเพิ่มแผงหรือเพิ่มแบตดีกว่ากัน

ต้องเพิ่มทั้งคู่ให้สมดุลกัน เพราะแผงที่เล็กเกินไปจะชาร์จแบตไม่เต็ม และแบตที่เล็กเกินไปจะเก็บพลังงานได้ไม่พอข้ามวันฟ้าปิด สำหรับโคมที่แผงกับแบตจับคู่มาเป็นชุดแล้ว ทางที่เหมาะคืออัปสเปกไปเป็นรุ่นที่ใหญ่ขึ้นทั้งชุด

โหมดหรี่แสงทำให้ถนนมืดเกินไปไหม

ไม่มืดเกินไปถ้ากำหนดระดับการหรี่ให้เหมาะกับการใช้งาน โหมดหรี่แสงส่วนใหญ่ยังให้แสงต่อเนื่องในช่วงดึก และโหมดตรวจจับการเคลื่อนไหวจะสว่างเต็มทันทีเมื่อมีคนหรือรถผ่าน งานโครงการควรกำหนดระดับการหรี่ไว้ในสเปกตั้งแต่ต้น

ล้างแผงโซล่าเซลล์ช่วยในหน้าฝนไหม

ช่วยได้ แผงที่สะอาดรับแสงได้เต็มที่กว่า จึงชาร์จพลังงานได้มากขึ้นในวันที่แดดน้อย ควรล้างแผงก่อนเข้าฤดูฝน ตัดกิ่งไม้ที่บังแผง และตรวจสภาพแบตตามรอบ ควบคู่กับการเลือกรุ่นที่มีขนาดเหมาะกับพื้นที่

ไฟถนนโซล่าเซลล์รุ่นไหนเหมาะกับพื้นที่ฝนชุก

ควรเลือกรุ่นที่แผงและแบตมีขนาดใหญ่ เช่น ENRICH LIGHTING รุ่น SUNSHINE 1000W ที่ใช้แผง 45W และแบต LiFePO4 45Ah 3.2V (144Wh) หรือรุ่น MAXNUM 400W ที่ใช้แผง 40W และแบต 40Ah 3.2V (128Wh) คู่กับตั้งโหมดหรี่แสงช่วงดึกเพื่อเพิ่มวันสำรอง

หากคุณกำลังวางสเปกไฟถนนโซล่าเซลล์สำหรับโครงการ และต้องการให้ไฟสว่างครบคืนตลอดฤดูฝน ทีมงาน ENRICH LIGHTING พร้อมให้คำปรึกษาและช่วยออกแบบแสงสว่างโดยทีมวิศวกร ดูไฟโซล่าเซลล์ หรือติดต่อทีมงานเพื่อ ขอคำปรึกษา

ขอคำปรึกษา