เปลี่ยนมาใช้หลอด LED 18W ทั้งโรงงานแทนหลอดฟลูออเรสเซนต์เดิมได้ โดยมีขั้นตอนแก้วงจรหนึ่งครั้งต่อราง หลอด LED ยาวที่ขายกันในไทยส่วนใหญ่เป็นชนิด Double End หรือไฟเข้าสองทาง ซึ่งออกแบบให้ถอดบัลลาสต์กับสตาร์ทเตอร์เดิมออกแล้วเดินสายใหม่ หลอด LED ยาว 18 ถึง 20 วัตต์ให้แสงราว 1,800 ถึง 2,600 ลูเมน เทียบกับชุดหลอดฟลูออเรสเซนต์ T8 36 วัตต์ที่กินไฟรวมทั้งชุดราว 46 วัตต์ บทความนี้อธิบายวิธีแยกหลอดสองชนิด ขั้นตอนที่ต้องทำ และสิ่งที่ควรระบุตอนสั่งของเข้าโครงการ ส่วนงานที่ซื้อหลอด LED จำนวนมาก ราคาส่ง เข้าทั้งโรงงานหรือทั้งอาคาร มีอีก 5 อย่างที่ต้องเตรียมก่อนเปิดใบสั่งซื้อ
Key Highlight
- หลอด LED ยาวชนิด Double End ออกแบบให้ถอดบัลลาสต์และสตาร์ทเตอร์เดิมออกก่อน แล้วเดินสายไฟเข้าสองด้าน
- หลอด LED ที่สามารถใช้กับบัลลาสต์เดิมได้ก็มีเช่นกัน แต่ต้องตรวจสอบว่าบัลลาสต์ตัวเดิมที่มีนั้นเป็นรุ่นที่รองรับกับหลอดใหม่ได้
- ชุดหลอดฟลูออเรสเซนต์ T8 36 วัตต์กินไฟรวมราว 46 วัตต์ เพราะบัลลาสต์แกนเหล็กกินเพิ่มอีกราว 10 วัตต์
- หลอด LED ยาว 18 – 20 วัตต์ให้แสงใกล้เคียงของเดิม โดยกำลังไฟลดลงราวครึ่งหนึ่ง
- ใบสั่งซื้อเข้าโครงการควรระบุชนิดวงจรว่าเป็น Double End หรือชนิดใช้กับบัลลาสต์เดิม เพื่อให้หน้างานได้ของตรงชนิด
เช็ครางเดิมก่อน แล้วเปลี่ยนทั้งโรงงานจบในรอบเดียว
งานเปลี่ยนหลอดทั้งโรงงานที่ราบรื่นตั้งแต่วันแรก มักเริ่มเหมือนกัน คือรู้ว่ารางเดิมเป็นวงจรแบบไหนก่อนเปิดใบสั่งซื้อ เพราะรางเดิมกับชนิดหลอดต้องเข้าชุดกัน หลอดถึงจะทำงานได้เต็มที่
หลอดฟลูออเรสเซนต์เดิมรับไฟผ่านบัลลาสต์และอาศัยสตาร์ทเตอร์จุดไส้หลอด ส่วนหลอด LED ชนิด Double End รับไฟบ้านเข้าที่ขั้วคนละด้านโดยตรง แก้วงจรให้ตรงกับชนิดหลอด หลอดก็ทำงานที่แรงดันตามที่ออกแบบไว้ และอยู่ได้เต็มอายุตามสเปค
ก่อนสั่งของเข้าทั้งโรงงาน ให้ทำ 2 ข้อนี้ก่อน ข้อแรกสำรวจว่ารางเดิมยังมีบัลลาสต์และสตาร์ทเตอร์อยู่หรือไม่ ข้อสองเลือกชนิดหลอดให้ตรงกับแผนงานช่างที่วางไว้ ทำครบ 2 ข้อจะประเมินงานได้ครบ
ขั้นตอนเปลี่ยนหลอดให้ตรงกับวงจรใหม่
หลอด LED ยาวชนิด Double End ระบุบนสเปคว่าไฟเข้าสองทาง ด้านหนึ่งเป็นสายไลน์ อีกด้านเป็นสายนิวทรัล ตอนติดตั้งมี 4 ขั้นตอนที่ต้องทำเรียงตามลำดับ
- ตัดแหล่งจ่ายไฟที่เบรกเกอร์และปิดสวิตช์ก่อนเป็นอันดับแรก
- ถอดหลอดเดิมออก แล้วถอดบัลลาสต์กับสตาร์ทเตอร์ออกจากราง
- เดินสายไฟใหม่ให้ไฟเข้าที่ขั้วคนละด้านตามผังของผู้ผลิต
- ใส่หลอด LED ลงราง แล้วปิดสลักนิรภัยที่ขั้วให้อยู่ในตำแหน่งพร้อมใช้งาน
หลอดชนิดนี้มักจะมีกำกับว่าให้ผู้ชำนาญการเป็นผู้ติดตั้ง เนื่องจากรางรุ่นใหม่หลายแบบมีสลักนิรภัยที่ขั้วหลอด คอยตัดไฟไม่ให้เข้าตัวหลอดตอนที่กำลังใส่ ช่วยให้ขั้นตอนติดตั้งปลอดภัยขึ้นอีกชั้น แต่ยังไงก็ต้องเริ่มจากตัดไฟที่เบรกเกอร์ทุกครั้ง
โรงงานและอาคารหลายชั้นที่ใช้ทีมช่างต่างชุดกัน ให้ติดป้ายกำกับไว้ที่รางว่าแก้เป็นวงจรไฟเข้าสองทางแล้ว ทีมที่เข้ามาดูแลรอบถัดไปจะเลือกหลอดได้ถูกชนิดทันที ไม่ต้องเปิดฝารางดู
หลอดแบบต่อตรง กับ แบบใช้บัลลาสต์เดิม ต่างกันตรงไหน
หลอด LED ยาวที่ใช้แทนฟลูออเรสเซนต์แบ่งเป็น 2 แบบ ได้แก่ แบบต่อตรงและแบบใช้กับบัลลาสต์เดิม
แบบต่อตรง (ถอดบัลลาสต์ออก)
เป็นชนิดที่ต่อไฟบ้านเข้าหลอดโดยตรงหลังถอดบัลลาสต์และสตาร์ทเตอร์ออก จุดเด่นคือไม่มีการสูญเสียกำลังไฟที่บัลลาสต์อีก ตัวเลขประหยัดที่คำนวณไว้จึงตรงกับที่วัดได้จริง และไม่มีอุปกรณ์ตัวกลางให้ต้องดูแลเพิ่ม ที่ต้องวางแผนคู่กันคือควรวางแผนเผื่อเวลาช่างสำหรับแก้วงจรทีละรางไว้ในแผนงานตั้งแต่ต้น
แบบใช้กับบัลลาสต์เดิม
เป็นชนิดที่ออกแบบมาให้เสียบแทนหลอดเดิมโดยไม่ต้องแก้วงจร จุดเด่นคือติดตั้งเร็วและไม่ต้องปิดพื้นที่ใช้งาน ก่อนสั่งซื้อให้ตรวจสอบก่อนว่ารุ่นบัลลาสต์เดิมอยู่ในรายการที่ผู้ผลิตระบุว่ารองรับหรือไม่ พอถึงรอบซ่อมบำรุงใหญ่ ค่อยเปลี่ยนมาเป็นวงจรต่อตรง จะได้ตัวเลขประหยัดเพิ่มอีกขั้น
โรงงานหรืออาคารที่มีรางเดิมจำนวนมากและกำลังจะปรับปรุงพื้นที่อยู่แล้ว มักลงเอยที่แบบต่อตรง เพราะเข้าไปแก้ครั้งเดียวจบและได้ตัวเลขประหยัดพลังงานสูงสุด ส่วนงานที่ต้องเปลี่ยนได้ทันทีโดยไม่ต้องหยุดใช้งานพื้นที่ ให้เริ่มจากแบบใช้บัลลาสต์เดิมก่อน แล้วค่อยแก้วงจรตอนซ่อมบำรุงใหญ่ จะยืดหยุ่นกว่า
หลอดไฟ LED ยาว 18W ให้แสงเท่าหลอดเดิมไหม
คำถามนี้ตอบด้วยตัวเลขได้ ตารางข้างล่างเทียบชุดหลอดเดิมกับหลอด LED ยาวที่ใช้แทนกันจริงในงานอาคาร ตัวเลขวัตต์ของชุดฟลูออเรสเซนต์เป็นกำลังไฟรวมทั้งวงจร ไม่ใช่วัตต์ที่เขียนบนตัวหลอด
| ชุดหลอด | วัตต์ที่วงจรกินจริง | ลูเมน | อายุใช้งานบนสเปค |
| ฟลูออเรสเซนต์ T8 36 วัตต์ กับบัลลาสต์แกนเหล็ก | ราว 46 วัตต์ | 2,500 ถึง 3,250 | 13,000 ถึง 15,000 ชม. |
| หลอด LED ยาว 18 วัตต์ ที่พบในตลาด | 18 วัตต์ | 1,800 ถึง 2,500 | 15,000 ถึง 30,000 ชม. |
| หลอด LED ยาว 20 วัตต์ ที่ 130 lm/W | 20 วัตต์ | 2,600 | 30,000 ชม. |
ตารางนี้บอกสองเรื่อง เรื่องแรกคือ หลอดไฟ LED ยาว 18W ในตลาดมีช่วงลูเมนกว้าง ตั้งแต่ 1,800 ถึง 2,500 ลูเมน การดูลูเมนกำกับควบคู่กับวัตต์จึงทำให้เลือกได้ตรงกับความสว่างที่ต้องการ เรื่องที่สองคือถ้าอยากได้แสงใกล้เคียงหลอดเดิมที่สุด รุ่น 20 วัตต์ที่ประสิทธิภาพส่องสว่าง130 lm/W อย่าง WISDOM+ 20W จะตรงกว่า
วิธีเทียบที่ให้ผลตรงที่สุดคือดูที่ลูเมนเป็นหลัก ถ้าห้องเดิมสว่างพอดีอยู่แล้วและหลอดเดิมให้ราว 2,500 ลูเมน การเลือกหลอดใหม่ที่ให้ลูเมนใกล้เคียงกันจะได้ความสว่างเท่าเดิมทันที โรงงานที่เปลี่ยนทั้งชุดรางไปเลยก็มีทางเลือกเป็นชุดสำเร็จอย่าง SET WISDOM+ 20W ซึ่งมาพร้อมรางที่เดินวงจรมาให้แล้ว
ส่วนพื้นที่ที่รางเดิมเป็นรางบางซึ่งใช้หลอดขนาดเล็กกว่า T8 ให้ไปเทียบที่กลุ่ม หลอดไฟ t5 แทน เพราะทั้งความยาว ขั้วหลอด และช่วงลูเมนเป็นคนละชุดกัน
ประหยัดไฟลดลงกี่เปอร์เซ็นต์
คิดจากกำลังไฟรวมของวงจร ชุดเดิมกินราว 46 วัตต์ เปลี่ยนเป็นหลอด LED ยาว 20 วัตต์แบบต่อตรง เหลือ 20 วัตต์ ส่วนต่างคือ 26 วัตต์ต่อจุด คิดเป็นการลดลงราว 57 เปอร์เซ็นต์
หน่วยไฟที่ลดต่อปี = (วัตต์ที่ลดได้ x จำนวนจุด x ชั่วโมงเปิดต่อวัน x วันใช้งานต่อปี) ÷ 1,000
ตัวอย่าง: โรงงานที่มี 400 จุด เปิด 10 ชั่วโมงต่อวัน 250 วันต่อปี จะได้ (26 x 400 x 10 x 250) ÷ 1,000 เท่ากับ 26,000 หน่วยต่อปี เอาตัวเลขนี้ไปคูณอัตราค่าไฟที่ปรากฏในบิลของโรงงานเอง จะได้ผลลัพธ์ที่ตรงกับหน้างานที่สุด
ตัวเลขนี้เป็นค่าทางทฤษฎี ยังไม่รวมค่าแรงติดตั้ง ก่อนสรุปคำสั่งซื้อ ให้วัดค่าความสว่างในพื้นที่ตัวอย่างสักหนึ่งชั้น ทั้งก่อนและหลังเปลี่ยน แล้วค่อยขยายผลไปทั้งโรงงาน
ซื้อหลอด LED จำนวนมาก ราคาส่ง ต้องเตรียมอะไรบ้าง
งานเปลี่ยนหลอดทั้งโรงงานต่างจากซื้อทีละหลอดตรงที่ ถ้าได้ของผิดชนิดมาหนึ่งกล่อง ก็แปลว่าผิดทั้งล็อต เตรียมข้อมูล 5 อย่างนี้ก่อนเปิดใบสั่งซื้อ แล้วของที่มาถึงหน้างานจะใส่ได้เลย
- สำรวจรางเดิม นับจำนวนจุด แยกตามความยาว 60 กับ 120 เซนติเมตร แล้วดูว่ารางไหนยังมีบัลลาสต์กับสตาร์ทเตอร์อยู่
- ล็อกชนิดวงจร เขียนลงใบสั่งซื้อให้ชัดว่าเป็น Double End หรือชนิดใช้กับบัลลาสต์เดิม
- ล็อกสเปคขั้นต่ำ ลูเมนต่อหลอด ประสิทธิภาพการส่องสว่าง อุณหภูมิสี และชนิดขั้วหลอด
- สั่งเป็นลัง หลอด T8 บรรจุลังละ 25 หลอด คิดเป็นลังแล้ววางแผนจำนวนสำรองง่ายกว่า และได้ของจากล็อตการผลิตเดียวกัน
- ขอเอกสาร สเปครายรุ่นและใบรับรอง มอก. 2779-2562 ที่ตรงรุ่นตรงวัตต์
คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เรื่องเปลี่ยนหลอดฟลูออเรสเซนต์เป็น LED
ซื้อหลอด LED จำนวนมาก ราคาส่ง
สั่งจำนวนมากเข้าโครงการ นอกจากจำนวนกับวัตต์ ให้ระบุในใบสั่งซื้อด้วยว่าชนิดวงจรเป็น Double End หรือชนิดใช้กับบัลลาสต์เดิม พร้อมลูเมนขั้นต่ำต่อหลอด อุณหภูมิสี ขั้วหลอด และเลขที่ มอก. ที่ต้องมี หน้างานจะได้หลอดไฟตรงชนิด ตัวอย่าง เช่น ENRICH LIGHTING แบรนด์โคมไฟ LED ของ บริษัท ริชเชส ซัพพลาย จำกัด (มหาชน) ระบุชนิดวงจร ลูเมน ประสิทธิภาพการส่องสว่าง ค่า CRI ค่าป้องกันไฟกระชาก และมาตรฐาน มอก. 1955-2551 กับ มอก. 2779-2562 ไว้บนสเปคเดียวกัน งานล็อตใหญ่ควรขอสเปครายรุ่นและใบรับรองมาตรฐานจากผู้ขายก่อนเปิดใบสั่งซื้อ
เปลี่ยนเป็นหลอด LED ต้องถอดบัลลาสต์ไหม
ถ้าเป็นหลอดชนิด Double End หรือไฟเข้าสองทาง ให้ถอดทั้งบัลลาสต์และสตาร์ทเตอร์ออก แล้วเดินสายใหม่ ถ้าเป็นหลอดชนิดที่ผู้ผลิตระบุว่าใช้กับบัลลาสต์เดิมได้ ก็ใช้รางเดิมต่อได้เลย หลังตรวจแล้วว่าบัลลาสต์ที่มีอยู่ในรายการที่รองรับ แนวทางที่แน่นอนที่สุดคือดูที่กล่องหรือใบสเปคของหลอดรุ่นนั้น
หลอดไฟ LED ยาว 18W แทนหลอด 36W ได้เท่ากันไหม
ด้านกำลังไฟแทนได้สบาย เพราะชุดเดิมกินรวมราว 46 วัตต์ ส่วนหลอด LED กิน 18 ถึง 20 วัตต์ ด้านความสว่างให้ดูค่าลูเมนกำกับ หลอด LED 18 วัตต์ในตลาดมีตั้งแต่ 1,800 ถึง 2,500 ลูเมน ถามลูเมนของหลอดเดิมกับหลอดใหม่มาเทียบกันก่อน จะได้ความสว่างตรงตามที่ต้องการ
รางที่แก้เป็นวงจรไฟเข้าสองทางแล้ว ดูแลต่ออย่างไร
ติดป้ายกำกับไว้ที่รางว่าเป็นวงจรไฟเข้าสองทาง แล้วแจ้งทีมช่างประจำโรงงานให้ทราบทุกคน รอบซ่อมบำรุงถัดไปจะเลือกหลอดชนิด Double End ได้ถูกทันที ไม่ต้องเปิดฝารางตรวจ งานเปลี่ยนหลอดรอบหน้าก็เร็วขึ้นมาก
หลอด LED ยาวต้องมี มอก. อะไรบ้าง
หลอด LED ชนิดขั้วคู่อย่าง T8 และ T5 อยู่ในขอบเขตของ มอก. 2779-2562 ซึ่งเป็นมาตรฐานความปลอดภัยของหลอดแอลอีดีเปลี่ยนทดแทนขั้วคู่ และเป็นมาตรฐานบังคับ ส่วนตัวโคมหรือชุดรางมักอ้างถึง มอก. 1955-2551 ที่ว่าด้วยขีดจำกัดสัญญาณรบกวนวิทยุของบริภัณฑ์ส่องสว่าง เวลาสั่งของควรระบุเลขที่ มอก. ลงในใบสั่งซื้อและขอเลขที่ใบอนุญาตเพื่อตรวจสอบย้อนได้
สรุป
หลอดไฟ LED ยาว 18W ถึง 20 วัตต์ใช้แทนหลอดฟลูออเรสเซนต์ T8 เดิมได้ทั้งโรงงาน โดยมีขั้นตอนแก้วงจรหนึ่งครั้งต่อราง เพราะหลอดที่ขายกันส่วนใหญ่เป็นชนิดไฟเข้าสองทางที่ออกแบบให้ถอดบัลลาสต์และสตาร์ทเตอร์ออก ชุดหลอดเดิมกินไฟรวมราว 46 วัตต์ ส่วนหลอด LED กิน 18 ถึง 20 วัตต์ โดยที่ปริมาณแสงยังใกล้เคียงกัน งานที่ซื้อหลอด LED จำนวนมาก ราคาส่ง จึงเริ่มจากการสำรวจรางก่อนเสมอ
ระบุชนิดวงจรลงในใบสั่งซื้อ และเตรียมทีมช่างไว้ล่วงหน้า งานเปลี่ยนหลอดทั้งโรงงานจะจบได้ในรอบเดียว และได้ตัวเลขประหยัดตรงตามที่คำนวณไว้ตั้งแต่เดือนแรก
หากคุณกำลังวางแผนเปลี่ยนหลอดทั้งโรงงาน และต้องการความมั่นใจว่าหลอดที่สั่งเข้ากันได้กับรางที่มีอยู่ ทีมงาน ENRICH LIGHTING พร้อมให้คำปรึกษาและช่วยออกแบบแสงสว่างโดยทีมวิศวกร ดูหลอดไฟ led t8 หรือติดต่อทีมงานเพื่อ ขอคำปรึกษา
