หลอด LED ยาว หรือที่ช่างเรียกกันว่าหลอดนีออน LED คือหลอดทรงยาวที่ใช้แทนหลอดฟลูออเรสเซนต์เดิมในอาคาร มีสองขนาดหลักคือ T8 อ้วนกว่า และ T5 ผอมกว่า งานที่ต้องเปลี่ยนทีละหลายร้อยหลอดมี3เรื่องที่ควรเช็คให้ครบก่อนสั่ง คือ ลูเมนของหลอด อายุการใช้งานหลอดไฟ LED ที่ต่างกันได้ถึง 10,000 ชั่วโมง และ วงจรของรางเดิมที่หน้างาน โดยจะอธิบายต่อไปในบทความนี้
Key Highlight
- หลอดที่วัตต์เท่ากันให้แสงไม่เท่ากัน ให้ดูที่ลูเมนกับ lm/W เป็นหลัก หลอดงานอาคารที่เหมาะสมควรมีค่า lm/W ไม่ต่ำกว่า 120 ขึ้นไป
- อายุการใช้งานบนสเปคเป็นชั่วโมง แปลงเป็นปีตามชั่วโมงเปิดจริงของอาคารก่อน แล้วจะเห็นภาพชัดขึ้นมาก
- หลอดที่ต่อไฟแบบ Double-End ต้องถอดบัลลาสต์และสตาร์ทเตอร์เดิมออกก่อน แล้วเดินสายใหม่ตามผังของผู้ผลิต
- สั่งจำนวนมากให้สั่งล็อตเดียวจบ โทนขาวของหลอดจะได้เสมอกันทั้งเพดาน
- หลอด LED ในอาคารมีมาตรฐานของตัวหลอดโดยตรงคือ มอก. 2779-2562 ซึ่งเป็นคนละมาตรฐานกันกับดวงโคม
สั่งล็อตเดียวจบ ให้โทนแสงเสมอกันทั้งเพดาน
อาคารที่เปลี่ยนหลอดทั้งชั้นแล้วได้โทนแสงเสมอกันตลอดเพดาน มีจุดร่วมกันอยู่ข้อเดียว คือคำนวณจำนวนให้ครบทั้งโซนแล้วสั่งจากล็อตการผลิตเดียวกันตั้งแต่รอบแรก
เหตุผลคือชิป LED แต่ละล็อตการผลิตมีค่าความคลาดเคลื่อนของอุณหภูมิสีอยู่บ้าง ต่างกันเพียงเล็กน้อยจนแยกด้วยตาไม่ออกเมื่ออยู่คนละห้อง แต่จะเห็นได้เมื่อติดเรียงกันบนเพดานเดียวกันเป็นแถวยาว การคำนวณจำนวนให้ครบทั้งโซนแล้วสั่งรอบเดียว พร้อมเผื่อสำรองจากล็อตเดียวกันไว้สำหรับเปลี่ยนในอนาคตจึงเป็นวิธีที่ให้ผลสม่ำเสมอที่สุด
หลอด T8 ส่วนใหญ่บรรจุลังละ 25 หลอด การสั่งจึงคิดเป็นลังได้เลย ทำให้วางแผนล็อตและจำนวนสำรองง่ายขึ้น
พื้นที่ที่อยู่ในสายตาเดียวกัน เช่น ชั้นเดียวกันหรือโถงที่เดินต่อเนื่อง ควรสั่งล็อตเดียวจบ ส่วนงานที่งบมาเป็นเฟส แบ่งได้โดยไล่ตามโซนที่คนไม่ได้มองเห็นพร้อมกัน
ดู lm/W และอายุการใช้งานควบคู่กับวัตต์
วัตต์บอกว่าหลอดกินไฟเท่าไหร่ ส่วนลูเมนคือแสงที่หลอดให้ และ lm/W คือแสงที่ได้ต่อไฟฟ้าหนึ่งวัตต์ สองค่าหลังนี่เองที่ทำให้เทียบข้ามยี่ห้อได้
ยกตัวอย่างให้เห็นภาพ หลอด T8 รุ่น BRIGHTER 40W ให้ 5,200 ลูเมน และรุ่น 30W ให้ 3,900 ลูเมน ทั้งคู่คิดเป็น 130 lm/W หมายความว่าถ้าเจอหลอด 40W อีกยี่ห้อที่ให้ 4,000 ลูเมน นั่นคือ 100 lm/W จ่ายค่าไฟเท่ากันแต่ได้แสงน้อยกว่าราว 25%
สเปคอีกตัวที่ควรดูคู่กันคือ CRI (ค่าความถูกต้องของสี ยิ่งสูงยิ่งเห็นสีของจริง) งานอาคารทั่วไปใช้ CRI80 ขึ้นไปกำลังพอดี และมุมกระจายแสง 270 องศาของหลอดทรงยาวจะเกลี่ยแสงลงพื้นได้ทั่วกว่าหลอดที่มุมแคบกว่านั้น
เวลาเทียบข้อเสนอหลายเจ้า ให้ขอตัวเลขลูเมนของแต่ละรุ่นมาวางเรียงกันก่อน แล้วค่อยดูวัตต์กับราคาต่อ วิธีนี้ทำให้เห็นความต่างได้ตั้งแต่ยังไม่ต้องขึ้นไปหน้างาน
อายุการใช้งานหลอดไฟ LED 30,000 ชั่วโมง คิดเป็นกี่ปี
ตัวเลขบนกล่องเป็นชั่วโมง การแปลงเป็นปีตามชั่วโมงเปิดจริงของอาคารจะทำให้เห็นทันทีว่าถึงรอบเปลี่ยนหลอดอีกครั้งเมื่อไหร่ สูตรมีแค่บรรทัดเดียว
อายุใช้งาน (ปี) = ชั่วโมงบนสเปค ÷ (ชั่วโมงเปิดต่อวัน x วันที่ใช้งานต่อปี) (เป็นค่าตามทฤษฎี อายุใช้งานจริงอาจสั้นกว่านี้ ขึ้นกับการดูแลและสภาพการใช้งาน)
ถ้าลองใช้สูตรดูจะเห็นภาพการใช้งานชัดขึ้น ตารางนี้เทียบหลอดที่ระบุ 30,000 ชั่วโมง กับชุดรางที่ระบุ 20,000 ชั่วโมง
| ลักษณะการใช้งาน | ชั่วโมงเปิดต่อปี | หลอดอายุ 30,000 ชม. | หลอดอายุ 20,000 ชม. |
|---|---|---|---|
| ร้านค้า โรงงานกะเดียว เปิด 12 ชม. 350 วัน | 4,200 ชม. | 7.1 ปี | 4.8 ปี |
| ทางเดิน ลานจอดรถในอาคาร เปิด 24 ชม. | 8,760 ชม. | 3.4 ปี | 2.3 ปี |
จุดที่เปิดไฟเกินวันละ 12 ชั่วโมง หรือจุดที่ขึ้นไปเปลี่ยนหลอดทีต้องยกนั่งร้าน ควรเลือกรุ่นอายุ 30,000 ชั่วโมงขึ้นไปตั้งแต่แรก อย่างหลอด T8 รุ่น WISDOM PLUS 20W ที่ระบุ 30,000 ชั่วโมง ส่วนห้องเก็บของที่เปิดปิดเป็นครั้งคราว รุ่นอายุสั้นกว่าก็เพียงพอกับการใช้งาน
หลอดใหม่ใส่รางเดิมได้ไหม เช็ค 3 อย่างก่อนสั่ง
3 ข้อนี้คือสิ่งที่ทำให้การเปลี่ยนหลอดไฟ จบได้ในรอบเดียว เช็คให้ครบก่อนสั่งซื้อ
- ความยาว วัดรางเดิมก่อนว่าเป็น 60 ซม. หรือ 120 ซม. เพราะหลอด T8 มีทั้งสองความยาว
- ขั้วหลอด หลอด T8 ใช้ขั้ว G13 ซึ่งเป็นขาสองแฉกมาตรฐานส่วน T5 เป็นขั้ว G5 จะ ต้องเช็คขั้วก่อนเพื่อเลือกให้ตรงชนิดราง
- วงจรไฟ หลอด LED ส่วนใหญ่ต่อไฟแบบ Double-End หรือไฟเข้าสองทาง ซึ่งเป็นวงจรคนละแบบกับรางฟลูออเรสเซนต์เดิม
รางฟลูออเรสเซนต์เดิมมีบัลลาสต์และสตาร์ทเตอร์อยู่ในวงจร ซึ่งหลอด LED ไม่ต้องใช้ การเปลี่ยนหลอดแบบ Double-End จึงต้องถอดบัลลาสต์กับสตาร์ทเตอร์ออกและเดินสายใหม่ก่อน และควรให้ช่างไฟที่ชำนาญเป็นผู้ติดตั้ง
รางเดิมที่ยังแข็งแรงและขั้วยังแน่น เปลี่ยนเฉพาะหลอดแล้วรื้อบัลลาสต์ออกก็จบงาน ส่วนรางที่ขึ้นสนิม ขั้วหลวม หรืออายุเกินสิบปี การเปลี่ยนเป็นชุดรางพร้อมหลอดยกชุดจะเรียบร้อยและปลอดภัยกว่า ชุดรางรุ่นใหม่อย่าง UNION+ และ WISDOM+ ยังมีสลักนิรภัย Safety Guard ที่ขั้วหลอด สำหรับตัดไฟตอนใส่หลอด ซึ่งช่วยได้จริงเวลาต้องไล่เปลี่ยนทีละหลายร้อยจุด
ห้องแบบนี้ใช้หลอดกี่ดวง
ก่อนคิดจำนวน ให้เลือกชนิดหลอดให้ตรงงานก่อน เช่น ทางเดิน ห้องน้ำ และห้องเก็บของ หรือสำหรับงานที่ต้องการความกะทัดรัด เช่น ไฟซ่อนหลืบฝ้าเพดาน ไฟตกแต่งตู้และชั้นวาง พื้นที่แคบหรือจำกัด จะเข้ากับชุดราง T5 ขนาด 5 ถึง 18W ที่ต่อพ่วงเป็นแนวได้ ห้องพักและห้องเรียนใช้ T8 ขนาด 10 ถึง 20W ยาว 60 หรือ 120 เซนติเมตร ส่วนโกดังกับทางเดินโรงงานที่เพดานสูงใช้ T8 แบบไฮวัตต์ 30 ถึง 40W
ส่วนจำนวนหลอดต่อห้อง ประเมินคร่าว ๆ ได้จากขนาดห้องกับค่าความสว่างที่ต้องการ ห้องทำงานเอกสารตามประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่องมาตรฐานความเข้มของแสงสว่าง พ.ศ. 2561 ต้องการราว 500 lux ถ้าห้องกว้าง 40 ตารางเมตร แสงรวมที่ต้องการคือ 40 x 500 = 20,000 ลูเมน เมื่อใช้หลอด T8 20W ที่ให้ราว 2,400 ลูเมนต่อหลอด จะได้ประมาณ 9 หลอด
ตัวเลขนี้เป็นค่าทางทฤษฎีที่ยังไม่หักการสูญเสียแสงจากฝ้า ความสูงเพดาน และการดูดกลืนแสงของผนัง หน้างานจริงจึงมักใช้มากกว่านี้เล็กน้อย ซึ่งทีมวิศวกรของ ENRICH LIGHTING มีบริการออกแบบและจำลองแสงด้วยโปรแกรม DIALux Evo ให้ฟรี เพื่อยืนยันจำนวนโคมก่อนสั่งจริง
ถ้าเพดานเป็นฝ้าทีบาร์และอยากได้แสงเรียบเสมอกันทั้งห้องมากกว่าแบบหลอดเรียงเป็นแถว ลองเทียบกับโคมไฟพาแนล ควบคู่กันไปด้วย เพราะให้ผลลัพธ์ต่างกันพอสมควรในห้องประเภทเดียวกัน
ลองประเมินจำนวนหลอดจากลูเมนรวมก่อน แล้วเผื่อเพิ่มอีกเล็กน้อยถ้าเพดานสูงเกิน 3 เมตร การเผื่อไว้ตั้งแต่ต้นจะทำให้ห้องยังสว่างพอเมื่อหลอดผ่านการใช้งานไปหลายปี
คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เรื่องหลอด LED ยาวงานอาคาร
ซื้อหลอด LED จำนวนมาก ราคาส่ง
การสั่งหลอด LED จำนวนมากสำหรับงานอาคารสามารถติดต่อผู้ผลิตโดยตรงเพื่อขอใบเสนอราคาแบบงานโครงการ เช่น ENRICH LIGHTING แบรนด์โคมไฟ LED ของ บริษัท ริชเชส ซัพพลาย จำกัด (มหาชน) ซึ่งหลอด T8 บรรจุลังละ 25 หลอด สั่งเป็นลังได้ตามจำนวนจุดจริง สิ่งที่ควรขอพร้อมใบเสนอราคาคือใบสเปคที่ระบุลูเมนและอายุการใช้งานหลอดไฟ LED ใบรับรองมอก.และการยืนยันว่าของทั้งหมดมาจากล็อตการผลิตเดียวกัน
หลอด LED T8 กับ T5 ต่างกันยังไง เลือกอันไหนดี
ต่างกันที่ขนาดหลอดและขั้ว T8 อ้วนกว่า ใช้ขั้ว G13 และเป็นขนาดที่ใช้แทนหลอดฟลูออเรสเซนต์เดิมในอาคารได้ตรง ๆ ส่วน หลอดไฟ t5 ผอมกว่า มักมาเป็นชุดรางสำเร็จที่ต่อพ่วงกันเป็นแนวยาวได้ เหมาะกับงานซ่อนไฟ ทางเดิน หรือใต้ตู้ ทั้งสองแบบใช้ขั้วคนละชนิด จึงควรเลือกให้ตรงกับรางที่หน้างาน
เปลี่ยนเป็นหลอด LED ต้องถอดบัลลาสต์ออกไหม
ต้องถอดออก ถ้าเป็นหลอด LED ที่ต่อไฟแบบ Double-End หรือไฟเข้าสองทาง ซึ่งเป็นแบบที่ใช้กันเป็นส่วนใหญ่ในปัจจุบัน ต้องถอดทั้งบัลลาสต์และสตาร์ทเตอร์เดิมออกแล้วเดินสายใหม่ก่อนใส่หลอด งานนี้ควรให้ช่างไฟฟ้าที่ชำนาญเป็นคนทำเพื่อความปลอดภัย
อายุการใช้งานหลอดไฟ LED 30,000 ชั่วโมง ใช้ได้กี่ปี
ขึ้นกับว่าเปิดไฟวันละกี่ชั่วโมง คิดจากสูตร ชั่วโมงบนสเปค หารด้วย ชั่วโมงเปิดต่อวันคูณวันใช้งานต่อปี ตามทฤษฎี อายุจริงมักสั้นกว่านี้ ขึ้นกับชั่วโมงเปิดและการดูแล
หลอด LED ในอาคารต้องมี มอก. อะไรบ้าง
หลอด LED มีมาตรฐานของตัวหลอดโดยตรงคือ มอก. 2779-2562 ส่วน มอก. 1955-2551 เป็นมาตรฐานว่าด้วยขีดจำกัดสัญญาณรบกวนวิทยุของบริภัณฑ์ส่องสว่าง ซึ่งใช้กับตัวโคมและชุดราง สินค้าที่ผ่านทั้งสองฉบับจึงครอบคลุมทั้งตัวหลอดและชุดราง ก่อนสั่งงานอาคารควรขอใบรับรองที่ตรงรุ่นตรงวัตต์ จะได้ตรวจสอบย้อนได้สะดวก
หลอดคนละล็อตโทนแสงต่างกันจริงไหม
ต่างกันได้เล็กน้อยตามค่าความคลาดเคลื่อนของชิปแต่ละล็อตการผลิต ซึ่งมองแยกไม่ออกถ้าอยู่คนละห้อง แต่จะเห็นได้เมื่อติดเรียงกันบนเพดานเดียวกัน วิธีที่ง่ายที่สุดคือคำนวณจำนวนให้ครบทั้งโซนแล้วสั่งรอบเดียว พร้อมเผื่อหลอดสำรองจากล็อตเดียวกันไว้ด้วย
สรุป
อายุการใช้งานหลอดไฟ LED กับลูเมนต่อหลอดและค่าแสงต่อวัตต์ คือ3 ค่าที่บอกได้ทั้งว่าห้องจะสว่างพอไหม และจะถึงรอบเปลี่ยนหลอดอีกครั้งเมื่อไหร่ การแปลงชั่วโมงบนสเปคเป็นปีตามชั่วโมงเปิดจริงของอาคาร ทำให้เทียบข้อเสนอได้ตรงกว่าการดูที่วัตต์อย่างเดียว
การเทียบตัวเลขทั้งสามค่าก่อนเปิดใบสั่งซื้อช่วยให้ได้จำนวนหลอดที่พอดีกับห้องตั้งแต่รอบแรก และรู้ล่วงหน้าว่าค่าแรงเปลี่ยนหลอดรอบถัดไปจะมาถึงเมื่อไหร่ ซึ่งมีผลกับงบดูแลอาคารมากกว่าส่วนต่างราคาต่อหลอด
หากคุณกำลังวางแผนเปลี่ยนหลอดทั้งอาคาร และต้องการความมั่นใจว่าจำนวนหลอดกับความสว่างที่ได้ตรงกับที่ต้องการจริง ทีมงาน ENRICH LIGHTING พร้อมให้คำปรึกษาและช่วยออกแบบแสงสว่างโดยทีมวิศวกร ดูหลอดไฟ led t8 หรือติดต่อทีมงานเพื่อ ขอคำปรึกษา
