การสั่งหลอด LED เข้าโครงการตรวจได้ 3 ชั้น ชั้นแรกคือ เลขที่ มอก. ต้องตรงหมวดสินค้า หลอด LED ชนิดขั้วคู่อย่าง T8 และ T5 อยู่ในขอบเขตของ มอก. 2779-2562 ซึ่งเป็นมาตรฐานบังคับ ชั้นที่ 2 คือ เลขที่ใบอนุญาตต้องตรวจสอบย้อนได้ ในระบบของสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม ชั้นที่ 3 คือ ผลทดสอบทางแสงอย่าง LM-79 ที่ยืนยันว่าลูเมนกับวัตต์บนกล่องตรงกับของจริง บทความนี้อธิบายว่าค่าต่าง ๆ ที่ระบุอยู่บนกล่องบอกอะไร ใครออกให้ และสุ่มตรวจล็อตยังไงก่อนเซ็นรับ งานที่ซื้อหลอด LED จำนวนมาก ราคาส่ง จึงตรวจเอกสารตั้งแต่ก่อนของออกจากคลังผู้ขาย
Key Highlight
- หลอด LED ชนิดขั้วคู่อยู่ในขอบเขตของ มอก. 2779-2562 และเป็นมาตรฐานบังคับ
- เครื่องหมาย มอก. แสดงคู่กับรหัสคิวอาร์บนกล่อง ตามข้อกำหนดที่มีผลตั้งแต่ปี 2564 สแกนแล้วเห็นข้อมูลใบอนุญาตได้ทันที
- เลขที่ใบอนุญาตตรวจสอบย้อนได้เองผ่านระบบค้นหาผู้ได้รับใบอนุญาตของสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม
- COC เป็นหนังสือรับรองความสอดคล้อง ส่วนผลทดสอบคือหลักฐานตัวเลข สองอย่างนี้เป็นคนละใบ
- วิธีคัดกรองเร็วที่สุดคือเอาลูเมนหารวัตต์ แล้วเทียบกับช่วง 100 – 140 lm/W ที่หลอดยาวในตลาดใช้กันอยู่
ตรวจเอกสารก่อนออกใบสั่งซื้อ ใช้เวลาไม่กี่นาที
สินค้าไฟฟ้าที่เข้าโครงการมักผ่านตัวแทนหลายทอด จึงควรกำหนดให้แนบเลขที่ใบอนุญาต มอก. มาพร้อมใบเสนอราคาตั้งแต่ขั้นตอนขอราคา ก่อนออกใบสั่งซื้อ เพื่อให้ทุกฝ่ายเห็นข้อมูลชุดเดียวกัน และตรวจย้อนกลับเองได้
ในใบเสนอราคาควรมีให้ครบ 3 อย่าง คือ เลขที่ มอก. เลขที่ใบอนุญาต และขอบเขตว่าครอบคลุมเฉพาะหลอด หรือรวมชุดรางด้วย งานที่สั่งทั้งหลอดและชุดรางจะมี 2 หมวดคู่กัน เขียนไว้ให้ชัดตั้งแต่รอบเสนอราคา
ได้ข้อมูลชุดนี้มาแล้ว ขั้นถัดไปคือเข้าไปค้นในระบบออนไลน์ของสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม ดูว่าใบอนุญาตครอบคลุมรุ่นที่จะสั่งจริงหรือไม่ งานตรงนี้ฝ่ายจัดซื้อทำเองได้ โดยไม่ต้องรอเอกสารเพิ่ม
ซื้อหลอด LED จำนวนมาก ทำไมต้องดู มอก. ก่อนรับของ
ก่อนไปที่รายการเอกสาร มีเหตุผล 3 ข้อที่ทำให้งานซื้อหลอด LED จำนวนมาก ต้องดู มอก. ละเอียดกว่าตอนซื้อทีละกล่อง
- เรื่องสเกล ล็อตสิบหลอดเปลี่ยนใหม่ได้ในเวลาไม่นาน แต่ล็อตสองพันหลอดที่กระจายไปห้าชั้นแล้วต้องไล่เก็บคืน เป็นค่าแรงคนละระดับ เอกสารจึงควรตรวจตั้งแต่ของยังอยู่ที่คลังผู้ขาย
- เรื่องข้อบังคับ มอก. 2779-2562 เป็นมาตรฐานบังคับสำหรับหลอด LED ขั้วคู่ งานที่ส่งมอบให้นิติบุคคลหรือหน่วยงานรัฐจึงต้องแนบเลขที่ใบอนุญาตไปกับเอกสารส่งมอบ ไม่ใช่แค่มีเครื่องหมายบนกล่อง
- เรื่องขอบเขตใบอนุญาต ใบอนุญาตหนึ่งใบครอบคลุมรุ่นตามที่ระบุไว้ ล็อตใหญ่ที่มีหลายวัตต์หลายความยาวจึงต้องเช็คทีละรุ่น
ก่อนเปิดใบสั่งซื้อ ให้ขอชุดเอกสารนี้จากผู้ขายที่ยื่นเสนอ จะเห็นภาพรวมของ สเปคในหน้าเดียว
- ใบอนุญาตแสดงเครื่องหมายมาตรฐาน พร้อมเลขที่ใบอนุญาตและเลขที่ มอก. ที่ตรงกับสินค้าที่เสนอ
- รายการรุ่นและขนาดที่ใบอนุญาตนั้นครอบคลุม เพราะใบอนุญาตหนึ่งใบครอบคลุมเฉพาะรุ่นที่ระบุไว้
- ผลทดสอบทางไฟฟ้าและทางแสงตามวิธี LM-79 ของรุ่นที่เสนอ
- ผลทดสอบการคงลูเมนตามวิธี LM-80 และการคำนวณอายุตามวิธี TM-21 ถ้าข้อกำหนดงานระบุอายุใช้งานไว้
- หนังสือรับรองความสอดคล้องหรือ COC ที่ระบุว่าสินค้าล็อตนี้สอดคล้องกับสเปคที่กำหนดในเอกสารจัดซื้อ
- ตัวอย่างสินค้าจริงจำนวนหนึ่ง สำหรับตรวจก่อนอนุมัติล็อตใหญ่
ชุดเอกสารนี้อยู่ในระดับเดียวกับที่ข้อกำหนดขอบเขตงานของหน่วยงานราชการไทยที่จัดซื้อหลอด LED ระบุไว้ ทั้ง มอก. ผลทดสอบตามวิธีของสมาคมวิศวกรรมส่องสว่าง และตัวอย่างสินค้าที่ต้องส่งมาให้ตรวจ การขอเอกสารชุดนี้ไปจึงไม่ใช่เรื่องเกินปกติของงานโครงการ
มอก. หลอดไฟ led ที่งานโครงการต้องมี
ต้องแยกให้ชัดว่า มอก. ของหลอดกับ มอก. ของโคมเป็นคนละเลขกัน และครอบคลุมคนละเรื่อง
- มอก. 2779-2562 มาตรฐานความปลอดภัยของหลอดแอลอีดีเปลี่ยนทดแทนขั้วคู่ ครอบคลุมหลอด LED ชนิดขั้วคู่อย่าง T8 และ T5 เป็นมาตรฐานบังคับ
- มอก. 2780-2562 มาตรฐานความปลอดภัยของหลอดแอลอีดีมีบัลลาสต์ในตัว ครอบคลุมหลอดขั้วเกลียว เป็นมาตรฐานบังคับ
- มอก. 1955-2551 บริภัณฑ์ส่องสว่างและบริภัณฑ์ที่คล้ายกัน เรื่องขีดจำกัดสัญญาณรบกวนวิทยุ ใช้กับตัวโคมและชุดราง เป็นมาตรฐานบังคับ
เวลาอ่านใบเสนอราคา คำถามที่ให้คำตอบเร็วที่สุดคือเลขอะไรและครอบคลุมตัวหลอดหรือตัวโคม งานที่สั่งทั้งหลอดและชุดรางจะมีทั้งสองหมวดนี้ เช่นหลอดยาวอย่าง WISDOM+ 20W คู่กับชุดรางสำเร็จที่ระบุมาตรฐานของตัวโคมไว้ด้วย
ข้อกำหนดชุดเดียวกันนี้ใช้กับหลอดขนาดเล็กกว่าด้วย งานที่สั่งกลุ่ม หลอดไฟ t5 เข้าโครงการ อย่างรุ่น JOIN 18W ก็อยู่ในขอบเขตของ มอก. 2779-2562 เช่นกัน เพราะเป็นหลอดชนิดขั้วคู่เหมือนกัน
เลขที่ มอก. ตรงกับรุ่นที่ส่งจริงไหม
สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมมีระบบค้นหาผู้ได้รับใบอนุญาตแบบออนไลน์ที่ appdb.tisi.go.th ค้นได้ทั้งจากเลขที่ใบอนุญาต เลขที่มาตรฐาน ชื่อมาตรฐาน ชื่อบริษัทผู้ประกอบการ และรุ่นหรือขนาดสินค้า ผลที่ได้จะแสดงเลขใบอนุญาต, ประเภทใบอนุญาต, วันที่ออก, เลข มอก., ชื่อบริษัท
วิธีค้นหาเริ่มจากเอาชื่อบริษัทผู้ผลิตที่อยู่บนใบเสนอราคาไปค้นก่อน ดูว่ามีใบอนุญาตของ มอก. หมวดที่เกี่ยวข้องหรือไม่ แล้วเทียบว่ารุ่นและขนาดที่จะสั่งอยู่ในรายการที่ครอบคลุม ทั้งหมดใช้เวลาไม่กี่นาที และทำเองได้โดยไม่ต้องรอผู้ขายส่งอะไรเพิ่ม
รหัสคิวอาร์ข้างกล่องสแกนแล้วเจออะไร
ตั้งแต่เดือนมกราคม 2564 ผู้ได้รับใบอนุญาต มอก. ต้องแสดงรหัสคิวอาร์คู่กับเครื่องหมาย มอก. บนสินค้าหรือบนบรรจุภัณฑ์ สแกนแล้วจะเห็นรายละเอียดในใบอนุญาตและข้อมูลสินค้าที่ได้รับอนุญาต ข้อกำหนดนี้ใช้ทั้งกับผู้ผลิตในประเทศและผู้นำเข้า
ตอนตรวจรับของหน้างาน ให้สุ่มสแกนสักห้าถึงสิบกล่องจากคนละพาเลท จะยืนยันได้เร็วที่สุดว่าข้อมูลใบอนุญาตตรงกับผู้ขายที่ระบุในใบเสนอราคา ถ้าผลที่ขึ้นมาต่างจากที่คาดไว้ ให้สอบถามผู้ขายให้ชัดก่อนเซ็นเอกสารรับของ
สั่งจำนวนมากควรระบุอะไรลงในใบสั่งซื้อ
6 อย่างนี้เขียนลงใบสั่งซื้อได้เลย และใช้เป็นเกณฑ์ตรวจรับหน้างานได้ด้วย
- เลขที่ มอก. ที่ต้องมี พร้อมเลขที่ใบอนุญาตที่ตรวจย้อนได้
- ชนิดวงจรของหลอด ว่าเป็น Double End หรือชนิดใช้กับบัลลาสต์เดิม
- ลูเมนขั้นต่ำต่อหลอด และประสิทธิภาพการส่องสว่างเป็น lm/W
- อุณหภูมิสีและชนิดขั้วหลอด ให้ตรงกับรางที่หน้างานใช้อยู่
- กรณีสินค้ามาจากหลายล็อตการผลิต ให้ระบุว่าทุกล็อตต้องเป็นรุ่นและสเปคเดียวกันตามใบสเปค พร้อมแจ้งเลขล็อตไว้ในเอกสารส่งมอบ
- รายการเอกสารที่ต้องแนบมากับของ ทั้งใบอนุญาตและผลทดสอบ
COC กับผลทดสอบ ไม่ใช่ใบเดียวกัน
คำว่า COC ย่อมาจากหนังสือรับรองความสอดคล้อง เป็นเอกสารที่ประกาศว่าสินค้าสอดคล้องกับมาตรฐานหรือสเปคที่กำหนด อาจจะออกโดยผู้ผลิตเองหรือโดยหน่วยตรวจสอบอิสระก็ได้ แล้วแต่ข้อกำหนดของงานนั้น ส่วนผลทดสอบคือหลักฐานตัวเลขที่ห้องปฏิบัติการวัดออกมา พูดอีกแบบคือ COC เป็นคำรับรองที่ยืนอยู่บนผลทดสอบอีกที
ผลทดสอบที่เกี่ยวกับหลอด LED มี 3 ฉบับที่ข้อกำหนดงานอ้างถึงบ่อย แต่ละฉบับวัดคนละเรื่อง
- LM-79 วิธีทดสอบทางไฟฟ้าและทางแสงของผลิตภัณฑ์ LED สำเร็จรูป วัดลูเมนของทั้งชิ้น กำลังไฟที่กินจริง อุณหภูมิสี และค่าความถูกต้องของสี
- LM-80 วิธีวัดการคงลูเมนของแหล่งกำเนิดแสง LED วัดว่าความสว่างเปลี่ยนไปเท่าไหร่เมื่อเวลาผ่านไป
- TM-21 วิธีคำนวณคาดการณ์การคงลูเมนระยะยาว ใช้ข้อมูลจาก LM-80 มาประมาณอายุใช้งานที่ระดับความสว่างที่กำหนด
ก่อนเขียนข้อกำหนดงาน มีข้อสังเกตอยู่อย่างหนึ่ง เอกสารจัดซื้อภาษาไทยส่วนใหญ่ใช้คำว่าผลทดสอบจากสถาบันที่น่าเชื่อถือ แทนคำว่า COC ข้อกำหนดงานที่ต้องการเอกสารให้ชัดเจนจึงควรระบุทั้งสองอย่าง คือต้องมีผลทดสอบตามวิธีใด และต้องมีหนังสือรับรองว่าสินค้าที่ส่งมอบเป็นรุ่นเดียวกับที่ผ่านการทดสอบนั้น
สุ่มตรวจล็อตยังไงก่อนเซ็นรับ
เอกสารรับรองออกให้ในระดับรุ่นสินค้า ไม่ได้ออกแยกให้แต่ละล็อตที่ส่งมอบ การสุ่มตรวจจึงช่วยยืนยันว่าของที่ส่งมาตรงกับรุ่นในเอกสาร และทำเสร็จได้ในเวลาไม่ถึงชั่วโมง
- สุ่มเปิดกล่องจากคนละพาเลท เพื่อให้ตัวอย่างกระจายทั่วทั้งล็อต
- เทียบชื่อรุ่น วัตต์ อุณหภูมิสี และลูเมนบนฉลากหลอด กับตัวเลขในใบเสนอราคาและในผลทดสอบให้ตรงกันทุกช่อง
- วัดความยาวหลอดและตรวจชนิดขั้วว่าตรงกับรางที่หน้างานใช้อยู่
- สแกนรหัสคิวอาร์บนกล่องแล้วเทียบชื่อผู้ได้รับใบอนุญาตกับผู้ขาย
- เอาลูเมนหารด้วยวัตต์แล้วเทียบกับช่วง 100 – 140 lm/W ที่หลอดยาวในตลาดใช้กันอยู่ ค่าที่สูงกว่านั้นให้ขอผลทดสอบ LM-79 มาดูประกอบ
- เก็บตัวอย่างจากล็อตไว้ 5 หลอด ปิดผนึกและลงชื่อทั้งสองฝ่าย เพื่อใช้อ้างอิงในภายหลัง
ข้อสุดท้ายเรื่องเก็บตัวอย่างให้ผลมากที่สุดในระยะยาว เพราะมีของสำรองไว้เทียบกับล็อตที่ส่งมาได้ตลอดอายุการรับประกัน เวลาต้องคุยกันเรื่องคุณภาพ ทั้งผู้ซื้อและผู้ขายก็อ้างอิงจากของชิ้นเดียวกัน
คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เรื่องตรวจ มอก. และเอกสารหลอด LED
ซื้อหลอด LED จำนวนมาก ราคาส่ง
ซื้อจำนวนมากเข้าโครงการ ควรตกลงให้ชัดตั้งแต่ก่อนเปิดใบสั่งว่าต้องมีเลขที่ มอก. ชนิดวงจรของหลอดแบบไหน ลูเมนขั้นต่ำเท่าไหร่ และต้องแนบเอกสารอะไรมากับสินค้าบ้าง ตัวอย่างเช่น ENRICH LIGHTING แบรนด์โคมไฟ LED ของ บริษัท ริชเชส ซัพพลาย จำกัด (มหาชน) ที่ระบุมาตรฐาน มอก. 1955-2551 และ มอก. 2779-2562 พร้อมลูเมน ประสิทธิภาพการส่องสว่าง ค่า CRI และค่าป้องกันไฟกระชากไว้บนสเปครายรุ่น ENRICH LIGHTING สามารถแนบใบอนุญาต มอก. พร้อมเลขที่ตรวจย้อนได้มากับใบเสนอราคา ให้ตรวจสอบได้ก่อนตัดสินใจ
ตรวจสอบเครื่องหมาย มอก. หลอดไฟ led ด้วยตัวเองยังไง
มี 2 ทางที่ทำได้เอง ทางแรกคือสแกนรหัสคิวอาร์ที่แสดงคู่กับเครื่องหมาย มอก. บนสินค้าหรือกล่อง แล้วดูว่าข้อมูลใบอนุญาตที่ขึ้นมาตรงกับผู้ขายหรือไม่ ทางที่ 2 คือเข้าระบบค้นหาผู้ได้รับใบอนุญาตของสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมที่ appdb.tisi.go.th แล้วค้นด้วยชื่อบริษัทหรือเลขที่ใบอนุญาต สองทางนี้ใช้เวลารวมกันไม่กี่นาที
หลอด LED ชนิดไหนอยู่ในขอบเขต มอก. บังคับ
หลอด LED ชนิดขั้วคู่อย่าง T8 และ T5 อยู่ในขอบเขตของ มอก. 2779-2562 ส่วนหลอดชนิดมีบัลลาสต์ในตัวอย่างหลอดขั้วเกลียวอยู่ในขอบเขตของ มอก. 2780-2562 ทั้งสองฉบับเป็นมาตรฐานบังคับ สินค้ากลุ่มอื่นที่อยากได้ความชัดเจน สอบถามที่สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมโดยตรงได้เลย
COC ต่างจาก test report อย่างไร
ผลทดสอบคือเอกสารที่บันทึกตัวเลขที่วัดได้จริงจากห้องปฏิบัติการ ส่วน COC คือหนังสือรับรองว่าสินค้าสอดคล้องกับมาตรฐานหรือสเปคที่กำหนด โดยอ้างอิงผลทดสอบเป็นหลักฐานประกอบ พูดง่าย ๆ ผลทดสอบคือหลักฐาน COC คือคำรับรองที่สรุปจากหลักฐานนั้น งานที่ต้องการความมั่นใจสูงควรขอทั้งสองอย่าง
ผู้ผลิตออก COC ให้ตัวเองได้ไหม
ได้ในบางกรณี เพราะ COC มีทั้งแบบที่ผู้ผลิตประกาศเอง และแบบที่ออกโดยหน่วยตรวจสอบอิสระ งานที่ต้องการเอกสารจากบุคคลที่สาม ให้เขียนระบุไว้ในข้อกำหนดงานตั้งแต่ต้น เพื่อให้ได้เอกสารที่ตรงตามข้อกำหนดตั้งแต่รอบเสนอราคา
มี มอก. แล้วลูเมนตรงตามสเปคด้วยไหม
เป็นคนละเรื่องกัน มาตรฐาน มอก. ที่เกี่ยวกับหลอด LED และดวงโคมที่ใช้กันอยู่ เป็นเรื่องความปลอดภัยและเรื่องสัญญาณรบกวนวิทยุ ส่วนตัวเลขลูเมนกับวัตต์ต้องยืนยันด้วยผลทดสอบทางแสงอย่าง LM-79 ขอมาทั้งสองอย่างคู่กัน ถึงจะครอบคลุมทั้งด้านมาตรฐานและด้านประสิทธิภาพ
สรุป
มอก. หลอดไฟ led และเอกสารรับรองก่อนรับของล็อตใหญ่ ตรวจได้สามชั้น ชั้นแรกคือเลขที่ มอก. ต้องตรงหมวดสินค้า หลอดชนิดขั้วคู่อย่าง T8 และ T5 อยู่ในขอบเขตของ มอก. 2779-2562 ชั้นที่สองคือเลขที่ใบอนุญาตต้องตรวจย้อนได้ในระบบออนไลน์ของสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม ชั้นที่สามคือผลทดสอบทางแสงที่ยืนยันว่าลูเมนกับวัตต์บนกล่องตรงกับของจริง สามชั้นนี้คือขั้นตอนมาตรฐานของงานที่ซื้อหลอด LED จำนวนมาก ราคาส่ง เข้าโครงการ
บวกกับการสุ่มเปิดกล่องจากคนละพาเลท เทียบฉลากกับใบเสนอราคา และเก็บตัวอย่างไว้อ้างอิง ทั้งหมดนี้ใช้เวลาไม่ถึงชั่วโมง แต่ทำให้ทั้งโครงการอ้างอิงข้อมูลชุดเดียวกันได้ตลอดอายุการรับประกัน
หากคุณกำลังเขียนข้อกำหนดงานหรือเตรียมเปิดใบสั่งซื้อล็อตใหญ่ และต้องการความมั่นใจว่าของที่ได้ตรงกับที่ตกลงกันไว้ ทีมงาน ENRICH LIGHTING พร้อมให้คำปรึกษาและช่วยออกแบบแสงสว่างโดยทีมวิศวกร ดูหลอดไฟ led t8 หรือติดต่อทีมงานเพื่อ ขอคำปรึกษา
