จำนวนวัตต์ที่ป้ายต้องใช้ คำนวณย้อนกลับจากพื้นที่ป้ายได้ สูตรคือเอาพื้นที่ป้ายเป็นตารางเมตรคูณค่าความสว่างที่ต้องการเป็นลักซ์ จะได้ลูเมนที่ต้องตกลงบนพื้นที่หน้าป้าย แล้วหารด้วยประสิทธิภาพการส่องสว่างของโคมเป็นวัตต์ ป้ายขนาด 6 ตารางเมตรในย่านที่รอบข้างมืด ต้องการโคมรวมราว 18 วัตต์ บทความนี้ให้สูตร ตารางเทียบตามขนาดป้าย และระยะติดตั้งที่ทำให้แสงสม่ำเสมอทั้งแผ่นป้าย
Key Highlight
- วัตต์ที่ต้องใช้คำนวณจากพื้นที่ป้าย ใช้กำหนดจำนวนดวงได้ตั้งแต่ก่อนสั่งของ
- ป้ายในย่านที่มีไฟถนนสว่างอยู่แล้วใช้ค่าลักซ์สูงกว่าป้ายในย่านมืด เพราะตาคนปรับตามความสว่างรอบข้าง
- ไทยยังไม่มีประกาศกำหนดค่าความสว่างสำหรับป้ายโฆษณา ค่าที่ใช้จึงเป็นสมมติฐานการออกแบบตามแนวปฏิบัติ
- ระยะถอยโคมออกจากป้ายตามแนวปฏิบัติของผู้ผลิตต่างประเทศ อยู่ที่ราวสามในสี่ของความสูงป้าย
- โคมส่องป้ายมักหงายหน้าขึ้นรับฝนตรง ๆ กำหนด IP ตั้งแต่ก่อนสั่งของงานลักษณะนี้เลยใช้ระดับ IP66
วัตต์ที่พอดีทำให้ป้ายอ่านง่ายทั้งแผ่น
ตาคนอ่านป้ายจากความต่างระหว่างตัวอักษรกับพื้นป้าย ไม่ได้อ่านจากปริมาณแสงรวม ป้ายที่สว่างสม่ำเสมอทั้งแผ่นในระดับพอเหมาะ อ่านได้ชัดจากระยะที่รถขับผ่าน มากกว่าป้ายที่มีจุดจ้ากับจุดมืดสลับกัน
แปลว่าสิ่งสำคัญคือการกระจายแสงให้ทั่วป้ายด้วยปริมาณที่พอดี ป้ายหน้าร้านกว้าง 3 เมตร สูง 2 เมตร ใช้โคมกำลังไม่สูงสองดวงวางห่างกันตามความกว้างป้าย ก็ได้แสงเต็มแผ่นตั้งแต่ริมซ้ายถึงริมขวา
คำนวณให้พอดียังช่วยให้แสงอยู่ในขอบป้าย ไม่ล้นไปที่หน้าต่างอาคารข้างเคียงหรือเลนถนน เรื่องนี้ควรวางแผนไว้ตั้งแต่ตอนออกแบบ โดยเฉพาะป้ายที่อยู่ติดแนวอาคารอื่น
สูตรคำนวณลูเมนสำหรับป้าย และการออกแบบแสงด้วย DIALux
ลูเมนที่ต้องตกบนป้าย = พื้นที่ป้าย (ตร.ม.) x ค่าลักซ์ที่ต้องการ
มาจากสูตรพื้นฐานของแสงตกกระทบ คือ ลักซ์ เท่ากับ ลูเมน หารด้วยพื้นที่เป็นตารางเมตร
ลูเมนที่โคมต้องให้ = ลูเมนที่ต้องตกบนป้าย x 2
เพราะแสงที่ออกจากโคมส่วนหนึ่งเลยขอบป้ายออกไปและกระจายในอากาศ ตอนประมาณเบื้องต้นเลยคิดสัดส่วนที่ตกบนป้ายจริงไว้ประมาณครึ่งหนึ่ง
สูตรนี้เหมาะสำหรับประมาณการเบื้องต้น แต่ค่าความสว่างที่ใช้ตัดสินใจจริงควรมาจากการออกแบบแสงด้วยโปรแกรม DIALux EVO ซึ่งจำลองมุมติดตั้ง ระยะห่างโคม และการกระจายแสงบนป้ายจริง ENRICH LIGHTING มีบริการออกแบบแสงด้วย DIALux EVO ให้ฟรี เพื่อยืนยันว่าจำนวนและกำลังโคมที่เลือกให้แสงสม่ำเสมอทั่วป้ายก่อนติดตั้ง
วัตต์ = ลูเมนที่โคมต้องให้ ÷ ประสิทธิภาพการส่องสว่าง (lm/W)
สปอร์ตไลท์กลางแจ้งที่ใช้กับงานป้ายส่วนใหญ่อยู่ราว 100 ลูเมนต่อวัตต์ ตัวเลขนี้จึงหารง่ายเวลาคิดหน้างาน
เรื่องค่าลักซ์ที่ควรใช้ ประเทศไทยยังไม่มีประกาศกำหนดค่าความสว่างสำหรับป้ายโฆษณาโดยเฉพาะ ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่องมาตรฐานความเข้มของแสงสว่าง พ.ศ. 2561 กำหนดค่าไว้สำหรับพื้นที่ทำงาน ตัวเลขที่ใช้ในบทความนี้เลยเป็นสมมติฐานการออกแบบตามแนวปฏิบัติ ป้ายในย่านที่รอบข้างมืดใช้ราว 100 ลักซ์ ส่วนป้ายในย่านที่มีไฟถนนและไฟร้านค้าอยู่แล้วใช้ราว 150 ถึง 200 ลักซ์
ไฟส่องป้ายใช้กี่วัตต์ ตามขนาดป้าย
ตารางข้างล่างแทนค่าตามสูตรข้างต้นให้ดูครบทุกขั้น ใช้ค่าเป้าหมาย 150 ลักซ์ สัดส่วนแสงที่ตกบนป้ายจริงครึ่งหนึ่ง และโคมที่ 100 ลูเมนต่อวัตต์
| พื้นที่ป้าย | ลูเมนที่ต้องตกบนป้าย | ลูเมนที่โคมต้องให้รวม | วัตต์รวมโดยประมาณ |
|---|---|---|---|
| 3 ตร.ม. (2.0 x 1.5 ม.) | 450 ลูเมน | 900 ลูเมน | 9 วัตต์ |
| 6 ตร.ม. (3.0 x 2.0 ม.) | 900 ลูเมน | 1,800 ลูเมน | 18 วัตต์ |
| 12 ตร.ม. (4.0 x 3.0 ม.) | 1,800 ลูเมน | 3,600 ลูเมน | 36 วัตต์ |
| 24 ตร.ม. (6.0 x 4.0 ม.) | 3,600 ลูเมน | 7,200 ลูเมน | 72 วัตต์ |
ตัวเลขที่ได้มักน้อยกว่าที่หลายคนคาดไว้ ป้ายขนาด 6 ตารางเมตรต้องการโคมรวมราว 18 วัตต์ ซึ่งเทียบได้กับ COOLER+ 10W สองดวง เหตุผลคือป้ายเป็นระนาบแนวตั้งที่อยู่ใกล้โคม ต่างจากการส่องลานกว้างที่แสงต้องเดินทางไกลกว่ามาก
วิธีวางที่ให้ผลตรงจุดคือ แบ่งวัตต์รวมออกเป็นหลายดวงวางห่างกันตามความกว้างป้าย ป้าย 6 ตารางเมตรที่ใช้สองดวงจะได้แสงสม่ำเสมอกว่าการใช้ดวงเดียวที่วัตต์รวมเท่ากัน ส่วนป้ายขนาด 12 – 24 ตารางเมตรจะลงตัวที่รุ่นกำลังกลางอย่าง COOLER+ 30W สองถึงสามดวง
ป้ายที่อยู่ในย่านสว่างอยู่แล้ว ใช้ค่าเท่าไหร่
ป้ายหน้าโรงงานในนิคมที่มีไฟถนนตลอดแนว กับป้ายหน้าโกดังบนถนนสายรองที่มืดสนิท ใช้วัตต์ไม่เท่ากันแม้ป้ายจะขนาดเดียวกัน เพราะตาคนปรับตัวตามความสว่างรอบข้าง ป้ายที่สว่าง 100 ลักซ์ในที่มืดจะเด่นมาก แต่ป้ายเดียวกันในย่านที่พื้นถนนสว่างอยู่แล้ว ต้องใช้ค่าสูงขึ้นถึงจะเด่นเท่ากัน
แนวปฏิบัติที่ใช้กันคือแบ่งพื้นที่ตามความสว่างรอบข้างออกเป็นสามระดับ ย่านมืดอย่างถนนชนบทหรือเขตอุตสาหกรรมนอกเมืองใช้ราว 100 ลักซ์ ย่านที่มีไฟถนนปกติใช้ราว 150 ลักซ์ ย่านใจกลางเมืองที่มีป้ายและไฟร้านค้าหนาแน่นใช้ราว 200 ลักซ์ขึ้นไป
เทียบกับตารางข้างบน ขยับจาก 150 ลักซ์ไปเป็น 200 ลักซ์ คือเพิ่มวัตต์ขึ้นราวหนึ่งในสาม ป้าย 12 ตารางเมตรก็ขยับจากประมาณ 36 วัตต์ไปเป็นประมาณ 48 วัตต์ ยังอยู่ในระดับเดิม ไม่ถึงกับต้องเปลี่ยนคลาสของโคม
เวลาสำรวจหน้างาน ให้ไปยืนตอนกลางคืนตรงจุดที่คนขับรถจะเห็นป้ายจริง แล้วดูว่ารอบตัวมีอะไรสว่างอยู่บ้าง ถ้ามีป้ายอื่นในระยะสายตา ให้ประเมินไปทางย่านสว่างไว้ก่อน ยืนดูของจริงตอนกลางคืนแม่นกว่าดูจากรูปถ่ายตอนกลางวันเยอะ
ป้ายที่ตั้งอยู่นอกแนวไฟฟ้า เช่น ป้ายบอกทางเข้าโครงการหรือป้ายริมถนนสายรอง ใช้โคมพลังงานแสงอาทิตย์แทนได้ โดยเทียบด้วยลูเมนของโคมเหมือนกับรุ่นต่อสายไฟ ดูช่วงลูเมนของกลุ่ม สปอร์ตไลท์โซล่าเซลล์ ประกอบก่อนตัดสินใจ
ระยะที่ควรถอยโคมออกจากป้าย
อีกครึ่งหนึ่งของงานคือตำแหน่งโคม แนวปฏิบัติที่ผู้ผลิตโคมต่างประเทศใช้กันคือถอยโคมออกจากหน้าป้ายราวสามในสี่ของความสูงป้าย แล้ววางโคมแต่ละดวงห่างกันไม่เกินสองเท่าของระยะที่ถอยออกมา ระยะแบบนี้ทำให้ลำแสงจากแต่ละดวงซ้อนกันพอดี และครอบคลุมความสูงป้ายได้ทั้งแผ่น
ยกตัวอย่างให้เห็นภาพ ป้ายสูง 2 เมตร ถอยโคมออกมาราว 1.5 เมตร วางโคมห่างกันไม่เกิน 3 เมตร ป้ายกว้าง 3 เมตรก็ลงตัวที่โคมสองดวง ส่วนป้ายสูง 4 เมตร ถอยออกมาราว 3 เมตร วางห่างกันไม่เกิน 6 เมตร
หน้างานที่พื้นที่ไม่พอให้ถอยโคมตามระยะนั้น ให้เลือกโคมที่มุมกระจายแสงกว้างขึ้นมาชดเชยระยะที่หายไป แล้วเพิ่มจำนวนดวงให้ถี่ขึ้น แสงจะยังเต็มแผ่นในระยะที่มีอยู่จริง
คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เรื่องวัตต์ของไฟส่องป้าย
ไฟส่องป้ายยี่ห้อไหนดี
ยี่ห้อที่เข้ากับงานป้ายคือยี่ห้อที่ระบุลูเมนของทั้งโคม มุมกระจายแสง และค่าป้องกันฝุ่นและน้ำไว้บนสเปคครบ เพราะสามค่านี้ใช้คำนวณจำนวนดวงกับตำแหน่งติดตั้งได้ ตัวอย่างเช่น ENRICH ที่ระบุลูเมนรายวัตต์ มุมแสง ค่าป้องกันไฟกระชาก ระดับ IP66 และมาตรฐาน มอก. 1955-2551 ไว้บนแผ่นเดียวกัน พร้อมบริการออกแบบแสงด้วยโปรแกรม DIALux EVO
ไฟส่องป้ายใช้กี่วัตต์ สำหรับป้าย 3 x 2 เมตร
พื้นที่ป้ายคือ 6 ตารางเมตร ที่ค่าเป้าหมาย 150 ลักซ์ ต้องการแสงตกบนป้าย 900 ลูเมน คิดสัดส่วนที่ตกจริงครึ่งหนึ่งจะได้ว่าโคมต้องให้รวม 1,800 ลูเมน ที่ประสิทธิภาพการส่องสว่าง 100 ลูเมนต่อวัตต์ เท่ากับราว 18 วัตต์รวม การแบ่งเป็นสองดวงจะได้แสงสม่ำเสมอกว่าการใช้ดวงเดียว
ทำอย่างไรให้ป้ายอ่านชัดทั้งแผ่น
กระจายเป็นหลายดวงกำลังไม่สูง วางให้ครอบคลุมความกว้างป้าย แล้วถอยโคมออกจากหน้าป้ายให้ได้ระยะตามแนวปฏิบัติ ลำแสงจากแต่ละดวงจะซ้อนกันและเกลี่ยความสว่างได้ทั้งผืน ได้ผลดีกว่าการเพิ่มวัตต์ที่ดวงเดิม
ไฟส่องป้ายต้องใช้ค่า IP เท่าไหร่
โคมส่องป้ายส่วนใหญ่ติดตั้งแบบหงายหน้าขึ้น ทำให้น้ำฝนตกใส่หน้าโคมและไหลผ่านขอบกระจก ระดับที่เข้ากับงานลักษณะนี้คือ IP66 ซึ่งป้องกันฝุ่นได้สนิทและทนน้ำฉีดแรงได้ ส่วนระดับที่ต่ำกว่านั้นเข้ากับกรณีที่โคมอยู่ใต้ชายคาหรือมีโครงป้ายบังฝนให้ตลอด
ป้ายที่ไฟฟ้าเข้าไม่ถึงทำยังไง
ใช้โคมพลังงานแสงอาทิตย์ได้ โดยเทียบด้วยตัวเลขชุดเดียวกับรุ่นต่อสายไฟ สิ่งที่ควรขอคือลูเมนของโคม กำลังของแผง และความจุแบตพร้อมแรงดัน แล้วเอาลูเมนไปเข้าสูตรเดียวกับที่อธิบายไว้ในบทความนี้ จะได้จำนวนดวงที่ตรงกับขนาดป้ายจริง
ควรใช้แสงขาวหรือแสงเหลืองส่องป้าย
ขึ้นกับสีของป้ายเป็นหลัก ป้ายพื้นขาวตัวอักษรสีเข้มเข้ากับแสงขาวได้ดี ส่วนป้ายที่ใช้โทนไม้หรือโทนอุ่นจะดูเป็นธรรมชาติกว่าภายใต้แสงเหลือง เลือกโทนไหนก็ได้ แต่ให้ใช้อุณหภูมิสีเดียวกันทั้งป้าย สีของแสงจะได้ต่อเนื่องกันตลอดแผ่น
สรุป
คำถามว่า ไฟส่องป้ายใช้กี่วัตต์ ตอบได้ด้วยการคำนวณย้อนกลับจากพื้นที่ป้าย เอาพื้นที่ป้ายคูณค่าความสว่างที่ต้องการ จะได้ลูเมนที่ต้องตกลงบนหน้าป้าย แล้วหารด้วยค่าประสิทธิภาพการส่องสว่างของโคม ป้ายขนาด 6 ตารางเมตรต้องการโคมรวมราว 18 วัตต์ ซึ่งคำนวณได้ตั้งแต่ก่อนสั่งซื้อ
ป้ายจะอ่านง่ายเพราะสองอย่าง คือกระจายเป็นหลายดวงกำลังไม่สูง และถอยโคมออกจากป้ายให้ได้ระยะตามแนวปฏิบัติ ทำสองอย่างนี้แล้วแสงจะเต็มแผ่น ไม่ล้นนอกป้าย และใช้กำลังไฟเท่าที่จำเป็น
หากคุณกำลังตัดสินใจว่าป้ายของคุณควรใช้กี่วัตต์ กี่ดวง และต้องการความมั่นใจว่าแสงจะสม่ำเสมอทั้งแผ่น ทีมงาน ENRICH LIGHTING พร้อมให้คำปรึกษาและช่วยออกแบบแสงสว่างโดยทีมวิศวกร ดูสปอร์ตไลท์ หรือติดต่อทีมงานเพื่อ ขอคำปรึกษา
