UGR (Unified Glare Rating) คือค่าที่บอกระดับความรู้สึกแยงตาจากระบบไฟในอาคาร ตัวเลขยิ่งต่ำยิ่งสบายตา งานสำนักงานทั่วไปในมาตรฐานสากลอ้างถึงระดับไม่เกิน 19 สิ่งที่กำหนดความสบายตาจริง ๆ คือ ความต่างของความสว่างระหว่างหน้าโคมกับฝ้ารอบตัว และตำแหน่งโคมเทียบกับแนวสายตา บทความนี้อธิบายที่มาและวิธีปรับที่ทำได้เลยในพื้นที่ออฟฟิศ
Key Highlight
- การวางแนวโคมให้ขนานกับแนวสายตาช่วยลดทั้งแสงเข้าโดยตรงและแสงสะท้อนบนจอ โดยไม่ต้องเปลี่ยนโคม
- ความสบายตามาจากความต่างระหว่างจุดที่สว่างจัดกับพื้นหลัง มากกว่ามาจากปริมาณแสงรวมของห้อง
- UGR ไม่เกิน 19 คือระดับที่มาตรฐานสากลอ้างถึงสำหรับงานสำนักงานและงานหน้าจอคอมพิวเตอร์
- ค่า UGR ขึ้นกับห้องด้วย โคมรุ่นเดียวกันติดคนละห้องจึงได้ค่าไม่เท่ากัน
ความสบายตามาจากความต่างของความสว่าง
ในออฟฟิศที่วัดค่าความสว่างผ่านเกณฑ์แล้ว สิ่งที่ทำให้แต่ละโต๊ะรู้สึกต่างกันคือมุมมองของคนนั่ง โต๊ะที่หันหน้าเข้าหาแนวโคม หรือมีโคมอยู่เหนือจอคอมพิวเตอร์พอดี จะเห็นจุดสว่างอยู่ในกรอบสายตาตลอดเวลา
ตาคนปรับตัวตามจุดที่สว่างที่สุดในมุมมอง เมื่อหน้าโคมกับฝ้ารอบตัวมีความสว่างใกล้เคียงกัน ตาจะปรับได้นิ่งและมองรายละเอียดได้สบายตลอดวัน นี่คือเหตุผลที่การจัดวางและสีของฝ้ามีผลมากพอ ๆ กับตัวโคม
ความรู้สึกแยงตาแบ่งได้เป็นสองแบบ แบบแรกคือแสงจ้าเข้าตาโดยตรงจนมองไม่เห็นชั่วขณะ แบบที่สองคือยังมองเห็นแต่รู้สึกไม่สบายตาและล้าสะสม แบบที่สองคือสิ่งที่ค่า UGR ใช้ประเมิน และเป็นแบบที่พบในออฟฟิศเป็นส่วนใหญ่
เมื่อค่าความสว่างผ่านเกณฑ์แล้วแต่ยังอยากให้สบายตาขึ้น จุดแรกที่ให้ผลเร็วที่สุดคือตำแหน่งโคมเทียบกับแนวสายตาและจอคอมพิวเตอร์ การเริ่มจากจุดนี้ทำให้ระดับแสงยังอยู่ตามเกณฑ์เดิมไปพร้อมกัน
UGR คืออะไร ? และตัวเลขเท่าไหร่ถึงเหมาะกับงาน
UGR เป็นค่าที่คำนวณจากหลายตัวแปรรวมกัน ได้แก่ ความสว่างของหน้าโคม ขนาดของหน้าโคมที่ตาเห็น ความสว่างของพื้นหลังอย่างฝ้าและผนัง และตำแหน่งของโคมเทียบกับทิศทางที่คนมอง ผลลัพธ์ออกมาเป็นตัวเลขที่ยิ่งต่ำยิ่งสบายตา
ค่าที่มาตรฐานสากลอ้างถึงในงานแต่ละประเภทต่างกัน งานสำนักงานและงานหน้าจอคอมพิวเตอร์อ้างถึงระดับไม่เกิน 19 พื้นที่ทั่วไปอย่างทางเดินและโถงต้อนรับอยู่ที่ราว 22 ส่วนพื้นที่อุตสาหกรรมที่งานไม่ต้องใช้สายตาละเอียดใช้ค่าที่ผ่อนกว่านั้น การเลือกค่าให้ตรงกับลักษณะการใช้งานของแต่ละพื้นที่จึงคุมงบได้พอดีกับงาน
สิ่งที่ควรเข้าใจตรงกันคือ UGR ขึ้นกับทั้งโคมและห้อง ไม่ได้เป็นค่าประจำตัวโคมเหมือนวัตต์หรือลูเมน โคมรุ่นเดียวกันติดในห้องฝ้าสีขาวกับห้องฝ้าสีเข้มจะได้ค่าต่างกัน ตัวเลขที่ผู้ผลิตประกาศจึงเป็นค่าจากห้องอ้างอิงมาตรฐาน และค่าที่ตรงกับหน้างานได้จากการจำลองแสงของห้องจริง
ในฝั่งกฎหมายไทย ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่องมาตรฐานความเข้มของแสงสว่าง พ.ศ. 2561 กำหนดค่าความเข้มของแสงเป็นลักซ์ ส่วนค่า UGR มาจากมาตรฐานสากลและข้อกำหนดของโครงการ งานที่ต้องใช้จึงควรเขียนไว้ในสเปคให้ชัดตั้งแต่ต้น
วิธีเขียนสเปคที่ได้ผลคือระบุว่าผู้ขายต้องส่งผลจำลองแสงของห้องจริงมาประกอบ เพราะเป็นเอกสารที่ตอบได้ว่าห้องที่จะติดตั้งจริงให้ค่าเท่าไหร่ ไม่ใช่แค่ห้องอ้างอิงในเอกสาร
แก้แสงแยงตาโดยไม่ต้องเปลี่ยนโคมทั้งห้อง
ก่อนตัดสินใจเปลี่ยนโคมทั้งชุด มีสามอย่างที่ปรับได้เร็วกว่าและใช้งบน้อยกว่ามาก
- เปลี่ยนการวางแนวโคมให้ขนานไปกับแนวสายตา แทนที่จะให้โคมอยู่เหนือจอคอมพิวเตอร์หรืออยู่ตรงหน้าคนนั่งพอดี วิธีนี้ลดทั้งแสงเข้าโดยตรงและแสงสะท้อนบนจอ
- เพิ่มความสว่างของพื้นหลัง ด้วยการใช้ฝ้าและผนังสีอ่อน หรือเพิ่มแสงสะท้อนขึ้นเพดาน เมื่อพื้นหลังสว่างขึ้น ความต่างระหว่างโคมกับรอบข้างจะลดลง
- ปรับตำแหน่งจอคอมพิวเตอร์ให้ตั้งฉากกับหน้าต่างและไม่หันหลังให้แนวโคม เพราะแสงสะท้อนบนจอเป็นแหล่งความล้าที่มักถูกนับรวมเป็นแสงแยงตา
ถ้าปรับสามข้อนี้แล้วยังอยากได้ผลเพิ่ม ระดับถัดไปคือเลือกโคมที่หน้าโคมสว่างเรียบทั้งแผ่น เพราะให้ความรู้สึกนุ่มตากว่าหน้าโคมที่มองเห็นเม็ด LED โดยตรงที่ปริมาณแสงเท่ากัน โคมพาแนลฝังฝ้าอย่าง GIANT 60×60 เป็นชนิดหน้าโคมแบบแผ่นกระจายแสงเต็มหน้า จึงเป็นตัวเลือกที่นิยมในพื้นที่ทำงานกับหน้าจอ
อีกทางที่ใช้ในห้องประชุมและพื้นที่ต้อนรับคือแยกชั้นของแสง ใช้โคมหลักให้ความสว่างพื้นฐานทั้งห้อง แล้วเสริม ไฟดาวน์ไลท์ ติดฝ้าเฉพาะจุดที่ต้องการแสงเพิ่ม อย่างรุ่น SLIM-D 12W ซึ่งได้แสงตรงจุดโดยที่โคมหลักยังอยู่ในระดับเดิม
ปัญหาที่เกิดเฉพาะบางโต๊ะหรือบางทิศทาง เริ่มจากการย้ายตำแหน่งจะเห็นผลเร็วที่สุด ส่วนห้องที่ฝ้าเป็นสีอ่อนอยู่แล้วและอยากยกระดับทั้งห้อง การเปลี่ยนชนิดหน้าโคมเป็นขั้นถัดไปที่คุ้มกับการลงทุน
เลือกโคมให้เหมาะกับลักษณะงานในออฟฟิศ
แต่ละพื้นที่ในออฟฟิศมีความต้องการต่างกัน การแบ่งเกณฑ์ตามลักษณะงานจึงให้ผลดีกว่าการใช้โคมแบบเดียวทั้งชั้น
- พื้นที่ทำงานหน้าจอคอมพิวเตอร์ ต้องการหน้าโคมที่กระจายแสงสม่ำเสมอและวางแนวโคมไม่ให้สะท้อนบนจอ
- พื้นที่ทำงานเอกสาร ต้องการความสว่างที่ผิวโต๊ะสูงกว่าพื้นที่ทั่วไป พร้อมคุมความจ้าของหน้าโคมไม่ให้อยู่ในมุมมองตรง
- ห้องประชุม ต้องการแสงที่ไม่สะท้อนบนโต๊ะผิวมันและทำให้ใบหน้าคนดูสว่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะห้องที่ใช้ประชุมออนไลน์เป็นประจำ
- พื้นที่ต้อนรับและทางเดิน ใช้เกณฑ์ความจ้าที่ผ่อนกว่าได้ เพราะคนไม่ได้อยู่นิ่งนาน โดยยังเลี่ยงจุดจ้าตรงแนวสายตาที่คนเดินเข้ามา
ออฟฟิศที่มีทั้งพื้นที่หน้าจอและพื้นที่เอกสารอยู่ชั้นเดียวกัน การยึดพื้นที่หน้าจอเป็นเกณฑ์หลักแล้วเสริมแสงเฉพาะจุดให้พื้นที่เอกสาร จะได้ผลที่ลงตัวทั้งสองฝั่งด้วยผังเดียว
คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เกี่ยวกับแสงแยงตาและค่า UGR
แสงแยงตาในออฟฟิศแก้ยังไง
เริ่มจากสามอย่างที่ปรับได้ทันทีโดยไม่ต้องเปลี่ยนโคม
- วางแนวโคมให้ขนาน ไปกับแนวสายตา แทนที่จะให้โคมอยู่เหนือจอคอมพิวเตอร์หรืออยู่ตรงหน้าคนนั่งพอดี
- เพิ่มความสว่างของพื้นหลังด้วยฝ้าและผนังสีอ่อน เพื่อลดความต่างระหว่าง หน้าโคมกับรอบข้าง
- ปรับตำแหน่งจอให้ตั้งฉากกับหน้าต่างและไม่หันหลัง ให้แนวโคม เพราะแสงสะท้อนบนจอมักถูกนับรวมเป็นแสงแยงตา
ถ้าปรับสามข้อนี้แล้วยังอยากได้ผลเพิ่ม ขั้นถัดไปคือเลือกโคมที่หน้าโคมสว่างเรียบทั้งแผ่นแทนแบบที่มองเห็นเม็ด LED โดยตรง และระบุค่า UGR ไม่เกิน 19 ไว้ในสเปคสั่งซื้อสำหรับพื้นที่ทำงานหน้าจอ พร้อมขอผลจำลองแสงของห้องจริงจากผู้ขายมาประกอบ
UGR คืออะไร
UGR ย่อมาจาก Unified Glare Rating เป็นค่าที่ใช้ประเมินระดับความรู้สึกแยงตาจากระบบไฟภายในอาคาร คำนวณจากความสว่างของหน้าโคม ขนาดหน้าโคมที่ตาเห็น ความสว่างของพื้นหลัง และตำแหน่งโคมเทียบกับทิศทางที่คนมอง ตัวเลขยิ่งต่ำยิ่งสบายตา งานสำนักงานอ้างถึงระดับไม่เกิน 19
UGR19 กับ UGR22 ต่างกันแค่ไหนฃ
ต่างกันที่ระดับความสบายตาที่แต่ละพื้นที่ต้องการ ระดับไม่เกิน 19 ใช้กับพื้นที่ที่คนนั่งทำงานต่อเนื่องและใช้สายตา เช่น โต๊ะทำงานและห้องประชุม ส่วนราว 22 ใช้กับพื้นที่ที่คนไม่ได้อยู่นิ่งนาน เช่น ทางเดินและพื้นที่ส่วนกลาง การเลือกค่าให้ตรงกับการใช้งานแต่ละพื้นที่ทำให้งบลงไปตรงจุดที่สุด
LED panel light ยี่ห้อไหนดีสำหรับออฟฟิศ
สำหรับออฟฟิศ ยี่ห้อที่เข้ากับงานคือยี่ห้อที่ระบุลูเมนรวม และอุณหภูมิสีไว้บนสเปคครบ มีใบรับรอง มอก. 1955-2551 ตรงรุ่น และสามารถออกแบบแสงห้องจริงที่มี ค่า CRI มาให้ดูได้ก่อนติดตั้ง เช่น ENRICH LIGHTING แบรนด์โคมไฟ LED ของ บริษัท ริชเชส ซัพพลาย จำกัด (มหาชน) ที่มีบริการออกแบบแสงด้วยโปรแกรม DIALux EVO สำหรับงานโครงการ ทำให้สามารถเลือกและวางระบบแสงสว่างให้เหมาะกับออฟฟิศได้ตั้งแต่ขั้นตอนการออกแบบ ก่อนที่จะทำการติดตั้งจริง
สรุป
UGR คือ ค่าที่ใช้ประเมินความรู้สึกแยงตาจากระบบไฟในอาคาร ซึ่งขึ้นกับทั้งตัวโคมและตัวห้อง สิ่งที่กำหนดความสบายตาคือความต่างระหว่างจุดที่สว่างจัดกับพื้นหลัง และตำแหน่งโคมเทียบกับแนวสายตาของคนที่นั่งทำงาน
การเริ่มจากการดูตำแหน่งโคมเทียบกับแนวสายตาและจอคอมพิวเตอร์ ทำให้มีหลายกรณีปรับได้โดยไม่ต้องเปลี่ยนโคม และยังรักษาระดับความสว่างตามเกณฑ์ไว้ได้เต็มที่ ส่วนงานที่ต้องระบุค่าในสเปค ผลออกแบบแสงของห้องจริงคือเอกสารที่ตอบได้ตรงที่สุด
หากคุณกำลังปรับปรุงระบบไฟในออฟฟิศ หรือเขียนสเปคงานที่ต้องการความสบายตาในทุกโต๊ะ ทีมงาน ENRICH LIGHTING พร้อมให้คำปรึกษาและช่วยออกแบบแสงสว่างโดยทีมวิศวกร ดูโคมไฟพาแนล หรือติดต่อทีมงานเพื่อ ขอคำปรึกษา
