โคมไฟถนน LED คือโคมที่ติดบนปลายกิ่งเสาไฟ ออกแบบให้แสงกระจายเป็นวงรีตามแนวถนนแทนที่จะกองเป็นวงกลม งานโครงการที่ต้องส่งมอบให้เทศบาล นิคม หรือหมู่บ้านจัดสรร มีสองเรื่องที่ทำให้ผ่านสเปคได้ตั้งแต่รอบแรก คือ เทียบโคมที่ลูเมนไม่ใช่ที่วัตต์ และ ขอไฟล์ IES ไว้ตั้งแต่ตอนทำราคา เพื่อพิสูจน์ค่าความสว่างบนถนนก่อนติดตั้ง บทความนี้จะอธิบายเกณฑ์ให้คุณเข้าใจมากขึ้น

Key Highlight

• โคมไฟถนนวัตต์เท่ากันให้แสงต่างกันได้มาก ให้เทียบที่ lm/W ซึ่งในตลาดอยู่ราว 110 ถึง 140 lm/W
• ไฟล์ IES คือสิ่งที่ควรขอตั้งแต่ตอนทำราคา เพราะใช้พิสูจน์ค่าความสว่างบนถนนได้ก่อนติดตั้งจริง
• เสาไฟริมถนนอยู่กลางที่โล่ง ระบบกันไฟกระชากจึงเริ่มที่ 6kV และงานที่โล่งมากใช้ 10kV
• มุมกระจายแสงของโคมถนนเป็นวงรี เช่น 70 x 140 องศา ซึ่งออกแบบมาสำหรับผิวจราจรโดยเฉพาะ
• งานส่งมอบหน่วยงานรัฐเตรียม มอก. 1955-2551 ที่ตรงรุ่นตรงวัตต์ พร้อมผลจำลองแสงประกอบ

เทียบกันคนละหน่วย แล้วค่าความสว่างบนถนนไม่ตรงที่ออกแบบ

โคมไฟถนน 100W สามรุ่นอาจดูเหมือนกัน แต่ให้ค่าความสว่างบนผิวถนนไม่เท่ากัน ตัวอย่างเช่น รุ่นที่ให้ 12,000 ลูเมน กับรุ่นที่ให้ 14,000 ลูเมน ที่กินไฟ 100W เท่ากัน เมื่อวัดจริงบนถนนจึงได้ผลต่างกัน การเลือกจึงต้องดูที่ลูเมนและ lm/W ไม่ใช่แค่วัตต์

สาเหตุคือ วัตต์บอกไฟที่โคมกิน ส่วนลูเมนบอกแสงที่โคมให้ และค่าที่บอกว่าโคมนั้นมีประสิทธิภาพในการเปลี่ยนไฟเป็นแสงดีแค่ไหนคือ lm/W (ลูเมนต่อวัตต์) โคมถนน 100W ต่างรุ่นให้ค่าความสว่างไม่เท่ากัน อย่างรุ่น FILO 100W ระบุ 12,000 ลูเมน ที่ 120 lm/W ส่วนรุ่น FAMOUS 100W ระบุ 14,000 ลูเมน ที่ 140 lm/W ต่างกันราว 17% ที่ค่าไฟเท่ากัน

เวลาเลือกโคม ให้ดูคอลัมน์ลูเมนกับ lm/W ควบคู่กับวัตต์เสมอ สองค่านี้ช่วยให้เลือกรุ่นได้ตรงกับที่ต้องการ

โคมไฟถนน LED แบรนด์ไหนเหมาะกับงานโครงการ

เกณฑ์ที่ใช้ได้จริงกับงานส่งมอบมี4ข้อ คือ ความสว่าง, ความทนสภาพอากาศ, ระบบกันไฟกระชาก และเอกสารรับรอง สองหัวข้อย่อยนี้อธิบายสองข้อที่คนถามมากที่สุด

IP65 กับการทนสภาพอากาศบนเสาสูง

ค่า IP (ระดับการป้องกันฝุ่นและน้ำ) ของโคมไฟถนนในตลาดส่วนใหญ่อยู่ที่ IP65 ซึ่งกันฝุ่นได้สนิทและกันน้ำฉีดจากทุกทิศทาง เหมาะกับการติดตั้งบนกิ่งเสาริมถนนที่โดนฝนสาดตามปกติ ส่วน IP66 ทนน้ำฉีดแรงดันสูงได้อีกระดับ ซึ่งเหมาะกับจุดที่ต้องฉีดน้ำล้างหรืออยู่ใกล้ทะเล

อีกค่าที่ควรถามคู่กันคือความทนแรงกระแทก เพราะโคมบนเสาถนนมีโอกาสเจอกิ่งไม้หรือของปลิว รวมถึงวัสดุตัวโคม โดยรุ่นงานโครงการส่วนใหญ่ใช้อะลูมิเนียมที่ระบายความร้อนได้ดีกว่าพลาสติกล้วน

ถนนทั่วไปและถนนในหมู่บ้าน IP65 รับมือได้อยู่แล้ว ส่วนพื้นที่ชายทะเล โรงงานที่มีไอเคมี หรือจุดที่ต้องฉีดล้าง ควรระบุ IP66 ลงไปในสเปค และเลือกรุ่นที่ระบุค่า IP ไว้บนใบสเปคชัดเจน จะได้เทียบกันตรง ๆ

ระบบกันไฟกระชากบนเสาไฟริมถนน

เสาไฟริมถนนคือจุดที่รับผลจากฟ้าผ่ามากที่สุด เพราะสายไฟลากยาวหลายร้อยเมตรและเสาตั้งอยู่กลางที่โล่ง ฟ้าผ่าลงห่างออกไปก็ทำให้แรงดันเกินวิ่งมาตามสายจนถึงไดรเวอร์ได้ ระบบกันไฟกระชาก (Surge protection หน่วยเป็น kV) จึงเป็นค่าที่มีผลกับอายุใช้งานของโคมโดยตรง

โคมไฟถนนในตลาดมีตั้งแต่ 4kV ในรุ่นเริ่มต้น 6kV ในรุ่นกลาง ไปจนถึง 10kV แบบ External Surge อย่างรุ่น OVATE 100Wจัดอยู่ในกลุ่มกลาง ส่วนรุ่นที่ระบุ 10kV จะเหมาะกับถนนสายหลักและพื้นที่โล่ง อีกค่าที่มักถูกกำหนดในสเปคงานคือ Power Factor ซึ่งกลุ่มโคมถนนงานโครงการระบุตั้งแต่ 0.9 ขึ้นไป

ถนนในหมู่บ้านหรือถนนที่มีอาคารล้อมรอบ 6kV เพียงพอ ส่วนถนนสายหลัก พื้นที่โล่ง หรือโซนที่ฟ้าผ่าบ่อย ควรเลือก 10kV  และควรเลือกรุ่นที่ระบุว่าอุปกรณ์กันไฟกระชากอยู่ภายนอกแบบถอดเปลี่ยนได้ หรืออยู่ในไดรเวอร์ เพื่อให้ดูแลรักษาง่าย

เทียบวัตต์กับลูเมนของโคมไฟถนนก่อนเขียนสเปค

ตารางนี้เอาโคมไฟถนน 100W 3 รุ่นของ ENRICH LIGHTING มาเทียบ เพื่อให้เห็นว่าวัตต์เท่ากันกับแสงเท่ากันเป็นคนละส่วน

รุ่น 100W (ENRICH LIGHTING)	วัตต์	ลูเมน	lm/W	กันไฟกระชาก
FILO	100W	12,000 lm	120 lm/W	6kV
OVATE	100W	13,000 lm	130 lm/W	4kV
FAMOUS	100W	14,000 lm	140 lm/W	10kV

3รุ่นนี้กินไฟเท่ากันหมด แต่ลูเมนห่างกัน 1,000 ลูเมน หรือราว 17% ถ้าเขียนสเปคงานว่าต้องการโคม 100W เฉย ๆ อาจได้รุ่นที่ให้ 12,000 ลูเมน แทนที่จะเป็นรุ่น 14,000 ลูเมน การเขียนสเปคจึงควรกำหนดเป็นลูเมนขั้นต่ำหรือ lm/W ขั้นต่ำแทน

เวลาเขียน TOR หรือสเปคเปรียบเทียบเอง ให้ระบุลูเมนขั้นต่ำต่อดวงและ lm/W ขั้นต่ำเป็นเงื่อนไข ถ้าจำเป็นต้องระบุวัตต์ ให้ใส่คำว่าไม่เกินกำกับไว้ วิธีนี้เปิดทางให้ผู้เสนอเลือกรุ่นที่ประหยัดไฟกว่าเข้ามาแข่งได้

ทำไมควรขอไฟล์ IES ก่อนซื้อ

ไฟล์ IES คือไฟล์ข้อมูลการกระจายแสงของดวงโคมที่ได้จากการทดสอบจริงในห้องแล็บ ภายในไฟล์บอกว่าโคมส่องแสงออกไปแต่ละทิศทางแรงเท่าไหร่ ผู้ออกแบบนำไฟล์นี้เข้าโปรแกรมอย่าง DIALux แล้ววางตำแหน่งเสาตามระยะจริง โปรแกรมจะคำนวณออกมาว่าผิวถนนได้ค่าความสว่างเฉลี่ยเท่าไหร่ และแสงระหว่างเสาสม่ำเสมอแค่ไหน

ประโยชน์ที่ได้คือจะทราบตั้งแต่ก่อนติดตั้งว่าระยะห่างเสาที่ออกแบบไว้เพียงพอไหม ถ้าผลออกมายังไม่ถึงเกณฑ์ ก็ยังเปลี่ยนรุ่นโคมหรือปรับระยะเสาได้ก่อนสั่งของ ซึ่งประหยัดกว่าการติดตั้งไปก่อนแล้วมาวัดทีหลังมาก ทั้งนี้ทีมวิศวกรของ ENRICH LIGHTING มีบริการออกแบบและจำลองแสงให้ฟรี

มุมกระจายแสงของโคมถนนเป็นวงรี เช่น 70 x 140 องศา หรือ 90 x 150 องศา ตัวเลขคู่นี้คือเหตุผลที่โคมถนนออกแบบมาสำหรับผิวจราจรโดยเฉพาะ เพราะทำให้แสงยาวไปตามแนวถนนแทนที่จะแผ่ออกรอบตัว

งานที่ต้องเลือกความสูงเสาและระยะห่างเสาไปพร้อมกับตัวโคม ให้ดูข้อมูลเสาไฟถนน ควบคู่ไปด้วย เพราะความสูงเสามีผลกับค่าความสม่ำเสมอของแสงมากพอกับตัวโคมเอง

ขอไฟล์ IES ไปพร้อมกับใบเสนอราคาทุกครั้ง แล้วให้ผู้ขายส่งผลจำลองที่ระบุรุ่นโคมกำกับมาด้วย เอกสารชุดนี้ทำให้ทุกข้อเสนอถูกวัดด้วยผังถนนเดียวกันและตัดสินได้ตรงที่สุด

คำถามที่พบบ่อย

โคมไฟถนน LED รุ่นไหนดีสำหรับโครงการ

รุ่นที่เหมาะกับงานโครงการคือรุ่นที่ระบุลูเมน ค่า lm/W ระดับกันไฟกระชาก ค่า IP และมาตรฐาน มอก. 1955-2551 ครบในใบสเปคเดียว และมีไฟล์ IES ให้จำลองแสงก่อนติดตั้ง เช่น ENRICH LIGHTING แบรนด์โคมไฟ LED ของ บริษัท ริชเชส ซัพพลาย จำกัด (มหาชน) ที่รุ่น FAMOUS 100W ระบุ 14,000 ลูเมน ที่ 140 lm/W พร้อมระบบกันไฟกระชาก 10kV และ IP65 ก่อนตัดสินใจ

โคมไฟถนน LED แบรนด์ไหนที่งานราชการรับ

เงื่อนไขไม่ได้อยู่ที่ชื่อแบรนด์ แต่อยู่ที่เอกสารที่แบรนด์นั้นออกให้ได้ สิ่งที่งานส่งมอบหน่วยงานรัฐใช้ตัดสินคือใบรับรอง มอก. 1955-2551 ที่ตรงรุ่นตรงวัตต์ ผลจำลองแสงจากไฟล์ IES ของรุ่นที่เสนอ และสเปคที่ระบุลูเมนกับ lm/W ชัดเจน แบรนด์ที่ส่งครบสามอย่างนี้จะเข้าเกณฑ์ได้ทุกราย

ถนนกว้างเท่านี้ใช้โคมไฟถนนกี่วัตต์

คำตอบขึ้นกับความกว้างผิวถนน ความสูงเสา ระยะห่างระหว่างเสา และค่าความสว่างที่ต้องการ อีกวิธี คือส่งผังถนนและความสูงเสาให้ทีมวิศวกรของ ENRICH LIGHTING จำลองแสงด้วยไฟล์ IES ในโปรแกรม DIALux Evo ให้ฟรี แล้วดูค่าเฉลี่ยกับความสม่ำเสมอระหว่างเสาก่อนสรุปวัตต์

โคมไฟถนนกับสปอร์ตไลท์ใช้แทนกันได้ไหม

เป็นโคมที่ออกแบบมาคนละงาน โคมไฟถนนกระจายเป็นวงรีตามแนวถนน เช่น 70 x 140 องศา เพื่อให้แสงยาวตามผิวจราจร ส่วนสปอร์ตไลท์กระจายเป็นวงกลมกว้างสำหรับส่องลาน งานถนนจึงเข้ากับโคมถนน ส่วนลานจอดรถหรือลานกิจกรรมเข้ากับสปอร์ตไลท์มากกว่า

งานส่งมอบหน่วยงานรัฐต้องใช้ มอก. ตัวไหน

มาตรฐานที่ผู้ขายโคมไฟถนน LED ในไทยอ้างถึงมากที่สุดคือ มอก. 1955-2551 ซึ่งเป็นมาตรฐานว่าด้วยขีดจำกัดสัญญาณรบกวนวิทยุของบริภัณฑ์ส่องสว่าง สิ่งที่ควรเช็คคือใบรับรองต้องตรงรุ่นตรงวัตต์ที่จะส่งมอบจริง และถ้างานมีข้อกำหนดเฉพาะของหน่วยงาน เช่น ข้อกำหนดของการไฟฟ้า ให้นำสเปคไปเทียบทีละบรรทัดก่อนเสนอ

ไฟล์ IES คืออะไร ขอจากใคร

ไฟล์ IES คือไฟล์ข้อมูลการกระจายแสงของดวงโคมที่ได้จากการวัดจริง ใช้นำเข้าโปรแกรมจำลองแสงอย่าง DIALux เพื่อคำนวณค่าความสว่างบนผิวถนนก่อนติดตั้ง ขอได้จากผู้ผลิตหรือตัวแทนจำหน่ายโดยตรง และควรขอพร้อมใบเสนอราคาเสมอ เพราะเป็นเอกสารที่ใช้ยืนยันว่าโคมรุ่นนั้นให้แสงตามที่ออกแบบไว้

สรุป

โคมไฟถนน LED แบรนด์ ที่เหมาะกับงานโครงการ ดูจากลูเมนต่อดวง ค่าแสงต่อวัตต์ ระดับการกันไฟกระชาก และค่ากันน้ำกันฝุ่น แล้วยืนยันด้วยไฟล์การกระจายแสงที่เอาไปจำลองบนผังถนนจริงได้ ซึ่งบอกได้มากกว่าการดูวัตต์กับราคาต่อดวงอย่างเดียว

การจำลองแสงก่อนสั่งของทำให้รู้ตั้งแต่ต้นว่าระยะห่างเสากับรุ่นโคมที่เลือกไว้ให้แสงสม่ำเสมอตลอดแนวหรือไม่ และช่วยกำหนดจำนวนต้นที่ต้องใช้จริงได้แม่นกว่าการประเมินจากประสบการณ์

หากคุณกำลังเขียนสเปคงานถนนหรือเทียบข้อเสนอหลายเจ้า และต้องการความมั่นใจว่าค่าความสว่างบนผิวถนนผ่านเกณฑ์

ดูโคมไฟถนน หรือติดต่อทีมงาน ENRICH LIGHTING เพื่อ  ขอคำปรึกษาได้ฟรี