ความสม่ำเสมอของแสงในคลังสินค้ามาจาก ระยะห่างระหว่างโคม มากกว่าจำนวนโคม แนวปฏิบัติที่ใช้กันทั้งในไทยและต่างประเทศคือวางโคมไฮเบย์ห่างกันราว 1.0 ถึง 1.5 เท่าของความสูงติดตั้ง คลังเพดาน 10 เมตรจึงวางห่างกันได้ราว 10 ถึง 15 เมตร ส่วนค่าที่ใช้ตรวจรับงานคือค่าความสม่ำเสมอของแสง ซึ่งมาตรฐานสากลสำหรับพื้นที่คลังสินค้าอ้างถึงระดับ 0.40 บทความนี้อธิบายวิธีวางผังและวิธีอ่านรายงานจำลองแสง และจำนวนดวงที่ได้จากผังนี้เอง คือตัวเลขที่ตอบว่าโคมไฮเบย์ LED ยี่ห้อไหนคุ้มสุดสำหรับคลังของคุณ
Key Highlight
- ระยะห่างระหว่างโคมที่ใช้กันคือ 1.0 ถึง 1.5 เท่าของความสูงติดตั้ง ไม่ใช่ตัวเลขคงที่หน่วยเป็นเมตร
- โคมทรงกลมเข้ากับพื้นที่โล่ง ส่วนโคมทรงยาวเข้ากับแนวทางเดินระหว่างชั้นวาง
- ค่าที่คนทำงานในคลังใช้จริงคือความสว่างที่หน้าชั้นวาง เพราะฉะนั้นต้องวัดที่ระนาบแนวตั้งด้วย
- ค่าความสม่ำเสมอที่มาตรฐานสากลอ้างถึงสำหรับคลังสินค้าคือ 0.40 ซึ่งควรระบุไว้ในสเปคงาน
- รายงานจำลองแสงที่ทำจากผังชั้นวางจริงจะให้ตัวเลขที่ตรงกับหน้างานตั้งแต่รอบแรก
วัด 3 จุด เพื่อให้เห็นภาพแสงจริงทั้งคลัง
ในคลังเดียวกัน ค่าที่วัดกลางทางเดินกับค่าที่วัดหน้าชั้นวางระดับสายตาคนหยิบของ เป็นคนละตัวเลขกัน เพราะแสงจากโคมส่วนใหญ่ตกลงพื้นในแนวดิ่ง แต่คนทำงานมองไปที่หน้าชั้นวาง ซึ่งอยู่ในแนวตั้ง
กำหนดจุดวัดไว้ล่วงหน้าสามจุดจะเห็นภาพครบที่สุด คือ กลางทางเดิน กึ่งกลางระหว่างโคมสองดวง และหน้าชั้นวางระดับสายตา 3 จุดนี้ครอบคลุมทั้งค่าเฉลี่ย ค่าต่ำสุด และค่าที่คนทำงานเห็นจริง
อีกเรื่องที่เกี่ยวกันคือระยะห่างระหว่างโคม ผังที่ระยะห่างสม่ำเสมอทั่วอาคารจะให้แสงต่อเนื่องเวลาเดินผ่าน ส่วนผังที่ระยะห่างค่อนไปทางกว้างจะเห็นเป็นช่วงสว่างสลับช่วงจาง ล็อกระยะห่างให้อยู่ในช่วงที่แนะนำตั้งแต่ตอนออกแบบ ก็จบเรื่องนี้ได้ตั้งแต่ต้น
การติดตั้งโคมไฮเบย์ เริ่มจากระยะห่างต่อความสูง
อัตราส่วนระหว่างระยะห่างของโคมกับความสูงติดตั้ง ใช้กันทั้งในคู่มือของผู้ผลิตต่างประเทศและในแนวปฏิบัติของช่างไทย ค่าที่ทั้งสองฝั่งตรงกันคือช่วง 1.0 ถึง 1.5 เท่า
| ความสูงติดตั้งโคม | ระยะห่าง ที่ 1.0 เท่า | ระยะห่าง ที่ 1.25 เท่า | ระยะห่าง ที่ 1.5 เท่า |
|---|---|---|---|
| 6 เมตร | 6.0 เมตร | 7.5 เมตร | 9.0 เมตร |
| 8 เมตร | 8.0 เมตร | 10.0 เมตร | 12.0 เมตร |
| 10 เมตร | 10.0 เมตร | 12.5 เมตร | 15.0 เมตร |
| 12 เมตร | 12.0 เมตร | 15.0 เมตร | 18.0 เมตร |
เลือกทั้ง 2 ค่าเปรียบเทียบกัน ได้แก่ 1) มุมกระจายแสงของโคม รุ่นมุมกว้างวางห่างได้มากกว่ารุ่นมุมแคบที่ความสูงเท่ากัน 2) ค่าลักซ์ที่ต้องการ พื้นที่ที่ต้องการแสงมากใช้ค่าใกล้ 1.0 ส่วนพื้นที่เก็บของที่คนไม่ได้อยู่ประจำใช้ค่าใกล้ 1.5 ได้
จำนวนแถว = ความกว้างอาคาร ÷ ระยะห่าง (เศษปัดขึ้น)
ตัวอย่างคลังกว้าง 40 เมตร ยาว 60 เมตร เพดาน 10 เมตร ถ้าเลือกระยะห่าง 12.5 เมตร จะได้ 40 หาร 12.5 เท่ากับ 3.2 ปัดเป็น 4 แถว และ 60 หาร 12.5 เท่ากับ 4.8 ปัดเป็น 5 ตำแหน่งต่อแถว รวมเป็น 20 ดวง โดยแถวริมควรอยู่ห่างจากผนังราวครึ่งหนึ่งของระยะห่างระหว่างโคม
ตัวเลขจากการวางผังแบบนี้ใช้เป็นค่าตั้งต้นสำหรับคุยกับผู้ขาย ยังไม่ได้คิดเรื่องเงาจากชั้นวางและการสูญเสียแสงตามอายุการใช้งาน แต่สามารถเอาไปวางเทียบข้อเสนอที่ได้รับมาบนฐานเดียวกันได้ตั้งแต่รอบแรก
โคมไฮเบย์ LED ยี่ห้อไหนคุ้มสุด
พอได้ระยะห่างกับความสูงแล้ว คำถามว่าโคมไฮเบย์ LED ยี่ห้อไหนคุ้มสุด ในงานคลังจะแปลงเป็นคำถามเดียวได้ทันที คือรุ่นไหนใช้จำนวนดวงน้อยที่สุดบนผังเดียวกัน เพราะจำนวนดวงคิดต่อไปทั้งค่าโคม ค่าเดินไฟ ค่าติดตั้ง และค่าไฟรายเดือนพร้อมกัน
สำหรับโคมไฮเบย์ของ ENRICH LIGHTING รุ่นแนะนำ แบ่งตามลักษณะผังเป็นสองทรง
- ทรงกลมมีทั้ง โคมไฮเบย์ LED UFO รุ่น AIR SURGE 200W ที่หน้าโคมบางและติดตั้งง่าย
- กลุ่ม APOLLO 200W ซึ่งทำไว้ตั้งแต่ 100W ถึง 300W สำหรับเพดานสูงหลายระดับ
- ทรงยาว LINEBAY 200W ที่ออกแบบให้แสงลงตามแนวทางเดินระหว่างชั้นวาง
ทุกรุ่นระบุลูเมนรวมของทั้งโคมและมุมกระจายแสงไว้บนสเปครายรุ่น จึงเอาไปแทนค่าในการนับจำนวนโคม ตามหลักการด้านบนได้ทันที
โคมทรงกลมกับโคมทรงยาว วางไม่เหมือนกัน
รูปทรงของโคมกำหนดรูปร่างของแสงที่ตกลงพื้น เลือกทรงให้ตรงกับผังคลัง ก็ลดจำนวนดวงได้จริงโดยไม่ต้องเพิ่มวัตต์
โคมทรงกลมกับพื้นที่โล่ง
โคมไฮเบย์ทรงกลมกระจายแสงออกรอบตัวเป็นวงสมมาตร เข้ากับพื้นที่ที่ไม่มีสิ่งกีดขวางสูง เช่น ลานเตรียมสินค้า พื้นที่พักของ หรือคลังที่วางกองซ้อนแทนการใช้ชั้นวาง รุ่นทรงกลมอย่าง โคมไฮเบย์ LED UFO รุ่น AIR SURGE 200W วางเป็นตารางสี่เหลี่ยมหรือแบบสลับฟันปลาก็ได้ค่าความสม่ำเสมอที่ต้องการด้วยจำนวนดวงไม่มาก
มุมกระจายแสงของโคมทรงกลมในตลาดส่วนใหญ่อยู่ที่ 90 ถึง 120 องศา รุ่นมุม 90 องศาส่งแสงลงได้ไกลกว่า เลยเข้ากับเพดานสูง ส่วนรุ่นมุมกว้างกว่าเข้ากับเพดานที่เตี้ยลงมา จับคู่มุมกับความสูงให้ถูกตั้งแต่ตอนออกแบบ วงแสงจะต่อเนื่องกันพอดี
โคมทรงยาวกับแนวชั้นวาง
โคมไฮเบย์ทรงยาวกระจายแสงเป็นแนวสี่เหลี่ยมแทนที่จะเป็นวงกลม เมื่อวางขนานไปกับแนวทางเดินระหว่างชั้นวาง แสงจะลงตามแนวทางเดินและส่องหน้าชั้นได้ตรงกว่า รุ่นทรงยาวอย่าง LINEBAY 200W จึงเป็นตัวเลือกหลักของคลังที่วางชั้นเป็นแถว
โคมทรงยาวบางรุ่นปรับมุมหน้าโคมได้ ช่วยได้มากในคลังที่ช่องทางเดินแคบและชั้นสูง เพราะเอียงหน้าโคมเข้าหาหน้าชั้นวางแล้วยกความสว่างในแนวตั้งขึ้นได้ โดยไม่ต้องเพิ่มจำนวนดวง เวลาเลือกให้ดูสองค่าคู่กัน คือมุมกระจายแสงของรุ่นนั้น กับหน้าโคมปรับได้กี่องศา
คลังที่มีทั้งโซนชั้นวางและโซนลานโล่งอยู่ในอาคารเดียวกัน แบ่งโซนแล้วเลือกทรงให้ตรงกับผังของแต่ละโซนได้เลย ทำแบบนี้ได้ผลดีกว่า และมักใช้จำนวนดวงรวมน้อยกว่าการใช้ทรงเดียวทั้งหลัง
วางผังให้เข้ากับแนวชั้นวาง
อะไรที่ทำให้ผลหน้างานตรงกับที่คำนวณบนกระดาษมากที่สุด คำตอบคือการวางแนวโคมให้สัมพันธ์กับชั้นวาง ห้า5ข้อนี้ครอบคลุมเกือบทุกกรณีที่เจอในคลังจริง
- วางแนวโคมให้ขนานกับทางเดินระหว่างชั้น แสงจะลงถึงหน้าชั้นได้เต็มที่
- ช่องทางเดินที่แคบกว่า 3 เมตรและชั้นสูงเกิน 6 เมตร มักเสริมโคมเฉพาะแนวทางเดินเพิ่มจากผังหลัก
- พื้นที่ที่มีการหยิบของจากชั้นล่างสุด ควรระบุค่าความสว่างในแนวตั้งที่หน้าชั้นไว้ในสเปคด้วย
- ล็อกผังชั้นวางให้นิ่งก่อนออกแบบไฟ การออกแบบระบบไฟที่ออกแบบจากผังชั้นจริงจะใช้ได้ยาวตลอดอายุอาคาร
- คลังที่มีแผนขยายชั้นวางในอนาคต ให้ใส่ผังของเฟสถัดไปลงในไฟล์จำลองแสงตั้งแต่รอบแรก
อีกจุดที่ควรวางแผนคู่กันคือลานขนถ่ายสินค้าหน้าประตูคลัง ซึ่งอยู่นอกอาคารและใช้โคมคนละกลุ่มกับในคลัง ตรงนี้ใช้ สปอร์ตไลท์ ที่มีค่าป้องกันน้ำและฝุ่นเหมาะกับงานกลางแจ้ง และมีค่าความสว่างตามกฎหมายของตัวเองแยกจากพื้นที่ในอาคาร
ค่าที่ต้องดูในรายงานจำลองแสงก่อนเซ็นรับ
รายงานจำลองแสงมีตัวเลขเยอะมาก แต่มีอยู่ 5 ค่าที่ใช้ตัดสินใจ
- ค่าความสว่างเฉลี่ยของพื้นที่ ต้องไม่ต่ำกว่าค่าที่กฎหมายกำหนดสำหรับพื้นที่ประเภทนั้น
- ค่าความสม่ำเสมอ ซึ่งคือค่าต่ำสุดหารด้วยค่าเฉลี่ย มาตรฐานสากลสำหรับพื้นที่คลังสินค้าอ้างถึงระดับ 0.40
- ผังที่ใช้จำลอง ควรเป็นผังที่มีชั้นวางตามจริง
- ค่าสัมประสิทธิ์การบำรุงรักษา (Maintenance Factor หรือ MF) ที่ใช้ในการคำนวณ ควรตั้งให้ตรงกับรอบทำความสะอาดจริงของอาคาร
- รุ่นและไฟล์ IES ที่ใช้จำลอง ควรเป็นรุ่นเดียวกับที่จะส่งของจริง
ขอตัวเลขสองค่าแรกมาพร้อมภาพผลจำลอง จะตรวจรับได้เร็วที่สุด เพราะภาพแผนที่ไล่สีความสว่าง จะบ่งบอกว่าตรงไหนสว่างกว่าตรงไหน ส่วนตัวเลขบอกว่าผ่านเกณฑ์หรือยัง ENRICH LIGHTING มีบริการจำลองแสงด้วยโปรแกรม DIALux EVO ที่ให้ตัวเลขทั้งสองค่านี้ออกมาในรายงานเดียวกัน
คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เรื่องการวางโคมไฮเบย์
โคมไฮเบย์ LED ยี่ห้อไหนคุ้มสุด
ในแง่การวางผัง ยี่ห้อที่คุ้มคือยี่ห้อที่ให้ไฟล์ IES และทำผลจำลองแสงจากผังชั้นวางจริงมาให้ดูได้ก่อนซื้อ เพราะสิ่งที่กำหนดต้นทุนรวมคือจำนวนดวงที่ต้องติด ไม่ใช่ราคาต่อดวง ตัวอย่างเช่น ENRICH LIGHTING แบรนด์โคมไฟ LED ของ บริษัท ริชเชส ซัพพลาย จำกัด (มหาชน) ที่มีโคมไฮเบย์ทั้งทรงกลมและทรงยาว ระบุลูเมนรวม มุมกระจายแสง และมาตรฐาน มอก. 1955-2551 ไว้บนสเปครายรุ่น พร้อมบริการจำลองแสงด้วยโปรแกรม DIALux EVO สำหรับงานโครงการ
การติดตั้งโคมไฮเบย์ ควรเว้นระยะห่างกี่เมตร
ระยะห่างขึ้นอยู่กับความสูงในการติดตั้ง แนวปฏิบัติคือ 1.0 – 1.5 เท่าของความสูง คลังเพดาน 8 เมตรจึงอยู่ราว 8 ถึง – 12 เมตร คลังเพดาน 12 เมตรอยู่ราว 12 – 18 เมตร งานที่ต้องการแสงมากหรือมีชั้นวางสูง ให้เลือกระบุค่าที่ใกล้ 1.0 เข้าไว้
เพิ่มจำนวนโคมแล้ว แสงยังสว่างไม่ทั่วถึง ควรปรับตรงไหน
ปรับที่ให้ดูที่ตำแหน่งการติดตั้งก่อน แล้วค่อยดูเรื่องจำนวนโคม ลองกระจายโคมให้ระยะห่างเท่ากันทั่วอาคาร หรือติดโคมตรงแนวทางเดินที่ชั้นวางบังอยู่ 2 วิธีนี้ตรงจุดกว่าการเพิ่มโคมลงในตำแหน่งเดิมที่มีอยู่แล้ว
ติดโคมไฮเบย์สูงขึ้นแล้วต้องปรับอะไรบ้าง
ติดสูงขึ้น แสงจะกระจายกว้างขึ้นและสม่ำเสมอขึ้น แต่ค่าความสว่างที่พื้นจะลดลงตามระยะทางที่แสงเดินทาง ขยับไปใช้รุ่นลูเมนสูงขึ้นหรือมุมแคบลงให้ตรงกับความสูงที่ติดจริง ก็จะได้ทั้งความสม่ำเสมอและค่าลักซ์ตามเป้า
วางแบบตารางกับแบบสลับฟันปลา ต่างกันยังไง
วางแบบตารางสี่เหลี่ยมทำผังง่ายและเดินรางไฟตรง ๆ ได้ เข้ากับอาคารที่รูปทรงเรียบร้อย ส่วนแบบสลับฟันปลาจะเติมช่องว่างระหว่างวงแสงได้ดีกว่า ถ้าระยะห่างค่อนไปทางกว้าง แต่ถ้าเลือกระยะห่างใกล้ 1.0 อยู่แล้ว วางแบบตารางก็พอ
ค่าความสม่ำเสมอเท่าไหร่ถึงเรียกว่าผ่าน
มาตรฐานสากลอ้างถึงระดับ 0.40 สำหรับพื้นที่เก็บของและพื้นที่บรรจุภัณฑ์ ซึ่งหมายความว่าจุดที่มืดที่สุดต้องไม่ต่ำกว่าสี่ในสิบของค่าเฉลี่ย ค่านี้ไม่ใช่ข้อบังคับตามกฎหมายไทย แต่เป็นค่าที่ควรเขียนไว้ในสเปคงานเพื่อให้มีเกณฑ์ตรวจรับที่ชัดเจน
สรุป
การติดตั้งโคมไฮเบย์ ให้แสงทั่วทั้งคลัง เริ่มจากระยะห่างระหว่างโคมที่ราว 1.0 –1.5 เท่าของความสูงติดตั้ง แล้วเลือกทรงโคมให้ตรงกับผัง โคมทรงกลมเข้ากับพื้นที่โล่ง ส่วนโคมทรงยาวเข้ากับแนวทางเดินระหว่างชั้นวาง คำถามว่าโคมไฮเบย์ LED ยี่ห้อไหนคุ้มสุด จึงตอบด้วยจำนวนดวงบนผังจริง ไม่ใช่สเปคบนกระดาษ
ล็อกผังชั้นวางให้นิ่งก่อน แล้วค่อยออกแบบตำแหน่งโคมจากผังนั้น แสงจะลงถึงหน้าชั้นวางตั้งแต่วันเปิดใช้ และค่าความสม่ำเสมอผ่านเกณฑ์ตอนตรวจรับโดยไม่ต้องเพิ่มจำนวนโคมทีหลัง
หากคุณกำลังวางผังไฟคลังสินค้าใหม่ หรืออยากยกระดับแสงในคลังเดิมให้ทั่วทุกช่องทางเดิน ทีมงาน ENRICH LIGHTING พร้อมให้คำปรึกษาและช่วยออกแบบแสงสว่างโดยทีมวิศวกร ดูโคมไฮเบย์ หรือติดต่อทีมงานเพื่อ ขอคำปรึกษา
